بیوگرافی میرزا عبدالله فراهانی؛ نوازنده برجسته سه‌تار

میرزا عبدالله فراهانی که به نام میرزا عبدالله هم معروف است، یک نوازنده چیره‌دست تار و سه‌تار بود. هرچند که شهرت اصلی او بیشتر به خاطر مهارتش در نواختن سه‌تار است. او بود که ردیف‌های موسیقی سنتی ایران را منظم و طبقه‌بندی کرد و به همین دلیل، از او به عنوان یکی از استادان برجسته موسیقی اصیل ایرانی یاد می‌شود. در این نوشته از وبلاگ آنبین، نگاهی به زندگی و آثار هنری این استاد بزرگ خواهیم داشت.

تولد و کودکی میرزا عبدالله فراهانی

میرزا عبدالله فراهانی در سال ۱۲۲۲ در شهر فراهان به دنیا آمد. خانواده‌اش اهل موسیقی بودند و در این زمینه پیشینه داشتند. پدرش، علی‌اکبر فراهانی، در زمان ناصرالدین‌شاه تار می‌نواخت. علاوه بر پدر، بسیاری از بستگان او نیز نوازنده بودند؛ مانند برادرش میرزا حسن و ناپدری‌اش آقا غلامحسین فراهانی که نخستین معلمان میرزا عبدالله در موسیقی به شمار می‌رفتند. بعدها او نیز آنچه آموخته بود به برادر کوچک‌ترش، آقا حسین‌قلی، آموزش داد.

ردیف میرزا عبدالله

میرزا عبدالله فراهانی با بازبینی در دوازده دستگاه موسیقی ایرانی و ترکیب بعضی از آن‌ها، هفت دستگاه کامل ایجاد کرد. براساس روایت روح‌الله خالقی، علینقی وزیری برای اولین‌بار پیشنهاد نت‌برداری از ردیف میرزا عبدالله را با ابراهیم آژنگ، که ریاست آنجا را بر عهده داشت، در میان گذاشت. سپس استاد وزیری و آژنگ به خانه عبدالله فراهانی رفتند و پیشنهاد کردند تا آثار این استاد بزرگ را مکتوب کرده و برای نسل‌های بعد به یادگار بگذارند. در ابتدا میرزا عبدالله تردید داشت که آن‌ها بتوانند دقیقاً همان چیزی را که او می‌نوازد، ثبت کنند؛ اما وقتی علینقی وزیری نت‌ها را نواخت، استاد مطمئن شد که کار به درستی انجام شده است. آن‌ها این فعالیت را به‌طور پیوسته و به مدت هجده ماه ادامه دادند تا اینکه ردیف هفت‌دستگاه میرزا عبدالله به‌طور کامل نوشته شد.

فعالیت در زمینه تدریس

استاد عبدالله فراهانی تا پایان عمرش یک معلم واقعی و نمونه بود. او با حوصله و بردباری بسیار، شاگردان بسیاری را آموزش داد. برخی از این شاگردان عبارت‌اند از: مهدی‌قلی هدایت، فرصت شیرازی، ابوالحسن صبا، حسین هنگ‌آفرین، سید حسین خلیفه، مهدی‌خان صلحی، اسماعیل قهرمانی، سید مهدی دبیری، محمد ایرانی مجرد و پسرش احمد عبادی.

درس‌های او ابتدا در محله امام‌زاده یحیی و بعدها در خیابان عین‌الدوله تشکیل می‌شد. میرزا عبدالله در آموزش دادن بسیار بخشنده بود و همیشه تلاش می‌کرد تا موسیقی اصیل ایرانی را گسترش دهد و پیشرفت دهد. او از شاگردانی که وضع مالی خوبی نداشتند، نه تنها پولی برای یادگیری نمی‌گرفت، بلکه به آن‌ها کمک مالی نیز می‌کرد.