در زندگی، هر کاری که انجام می دهی، در نهایت نتیجهاش به خودت بازمیگردد. این مفهوم ساده اما عمیق، مثل یک قانون طبیعی در جهان است. اگر کارهای خوب و پسندیده انجام دهی، پیامدهای خوب و شیرین آن را خواهی چشید و اگر دست به کارهای ناپسند و اشتباه بزنی، عواقب تلخ آن دامان خودت را خواهد گرفت.
این اصل به ما میآموزد که در قبال تمام اعمال و تصمیماتمان مسئولیم. همان گونه که اگر بذری نیک بکاری، محصولی خوب برداشت خواهی کرد و اگر بذر بدی در زمین زندگیات پاشیدی، تنها خار و خسارت خواهی دروید.
پس همواره به یاد داشته باش که نتیجه هر عملت، چه خوب و چه بد، مانند یک بازتاب به سوی خودت بازمیگردد.
در این نوشته، داستان و مفهوم ضربالمثل ایرانی «هر چه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی» را که از کتاب هدیهٔ پایهٔ پنجم گرفته شده است، بررسی میکنیم. همراه ما بمانید.
معانی ضرب المثل هر چه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی یعنی چه؟
1. نتیجه هر کار خوب یا بدی که انسان انجام میدهد، در نهایت به خودش بازمیگردد.
2. هر کاری که انجام میدهیم، چه مثبت و چه منفی، پاسخی دارد.
3. انسان عاقبت اعمال خود را میبیند؛ إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها، اگر نیکی کنید، به خودتان نیکی کردهاید و اگر بدی کنید، باز هم به خودتان بدی کردهاید. (اسراء – ۷)
4. این یک قانون همیشگی زندگی است: نتیجه خوبیها و بدیها در پایان به خود انسان برمیگردد.
5. کارهایی که انجام میدهیم، بیتأثیر در آینده و زندگی ما نیستند.
داستان کوتاه ضرب المثل هر چه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی – شماره 1
در داستان نقل شده که درویشی در کوچهها راه میرفت و این بیت را زمزمه میکرد:
“هرچه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی”
روزی زنی حیلهگر به او برخورد و با دقت به صدایش گوش داد. وقتی شعر او را شنید، با خود گفت: “حالا من کاری میکنم که این درویش حرفش را پس بگیرد!”
زن به خانه رفت و خمیری آماده کرد. سپس نانی شیرین پخت و در میان آن سم ریخت. آن نان را آورد و به درویش داد و بعد به خانه برگشت و به همسایهها گفت: “من ثابت میکنم که هر کاری که بکنی، نتیجهاش به خودت برنمیگردد!”
برای گسترش دانش خود، به مقاله معنی ضرب المثل ” بسوزد پدر عاشقی “ سر بزنید.
اتفاقاً پسر آن زن که هفت سال بود ناپدید شده بود، در همین روز ناگهان پیدا شد. پسر در راه به درویش رسید و به او سلام کرد و گفت: “از سفر دوری برگشتهام و بسیار گرسنهام.”
درویش هم همان نان شیرین زهرآلود را به او داد و گفت: “زن نیکوکاری این نان را برای من پخته، بگیر و بخور، پسرجان!”
پسر نان را خورد و حالش بد شد. با ناراحتی به درویش گفت: “ای درویش، این چه نانی بود که خوردم و زهرآلود بود؟”
درویش سریع رفت و زن را در جریان گذاشت. زن با عجله دوید و وقتی آمد، دید آن پسر، فرزند خودش است!
در حالی که سرش را میکوبید و گریه میکرد، گفت: “راست گفتی؛ هرچه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی.”
داستان این ضرب المثل – شماره 2
در گذشته، پسری تهیدست زندگی میکرد که برای تأمین هزینههای زندگی و درس خواندن، دستفروشی میکرد. او از خانهای به خانهای دیگر میرفت تا شاید پولی به دست آورد. یک روز متوجه شد که تنها یک سکه ده سنتی برایش مانده و در همان حال، گرسنگی شدیدی داشت. بنابراین تصمیم گرفت از یک خانه تقاضای غذا کند.
به طور تصادفی، درِ خانهای را زد. دختر جوان و خوشچهرهای در را باز کرد. پسر با دیدن او کمی دستپاچه شد و به جای غذا، فقط یک لیوان آب درخواست کرد. دختر که متوجه گرسنگی زیاد پسر شده بود، به جای آب، یک لیوان بزرگ شیر برایش آورد.
پسر آرام آرام شیر را نوشید و پرسید: «چقدر باید به شما پول بدهم؟» دختر پاسخ داد: «هیچ چیزی نباید بپردازی. مادر به ما یاد داده که مهربانی پاداش نمیخواهد.» پسرک گفت: «پس من از ته دل از شما سپاسگزارم.»
سالها بعد، همان دختر به بیماری سختی دچار شد. پزشکان شهرشان نتوانستند او را درمان کنند و به همین خاطر، او را به بیمارستانی مجهز در شهر دیگر فرستادند تا پزشکان متخصص از او مراقبت کنند.
دکتر هوارد کلی برای معاینه و مشاوره درباره این بیمار دعوت شد. وقتی فهمید بیمارش از کدام شهر آمده است، نگاهش برقی زد. بلافاصله از جایش بلند شد و با سرعت به سوی اتاق بیمار رفت. لباس پزشکی پوشید و برای دیدن بیمار وارد اتاق شد. همین که او را دید، شناخت. سپس به اتاق مشاوره برگشت تا هر چه سریعتر برای نجات جان بیمارش اقدام کند.
از آن روز به بعد، دکتر کلی توجه ویژهای به این بیمار داشت و پس از مدتی درمان و تلاش زیاد، در نهایت توانست بر بیماری غلبه کند. در آخرین روز بستری بودن زن، صورتحساب درمان برای تأیید نزد دکتر برده شد. او چیزی در گوشهٔ صورتحساب نوشت، آن را در پاکتی گذاشت و برای بیمار فرستاد.
زن از باز کردن پاکت و دیدن مبلغ صورتحساب میترسید. مطمئن بود که باید تا آخر عمر بدهکار باشد. بالاخره تصمیم گرفت و پاکت را باز کرد. چیزی توجهش را جلب کرد: جملهای روی صورتحساب نوشته شده بود. با آرامی آن را خواند: «هزینه این صورتحساب، قبلاً با یک لیوان شیر پرداخت شده است.»
مفهوم ضرب المثل هر چه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی، از دیدگاه قرآن و روایات
۱. هر کار خوب یا بدی که انجام میدهی، نتیجهاش به خودت بازمیگردد:
«مَنْ عَمِلَ صَالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَیهَا» (جاثیه/۱۵)؛
هرکس کار نیک کند، برای خودش انجام داده و هرکس بدی کند، به ضرر خودش عمل کرده است.
۲. اگر دوست داری خدا تو را ببخشد، تو نیز دیگران را ببخش:
«وَلْیعْفُوا وَلْیصْفَحُوا أَلا تُحِبُّونَ أَنْ یغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ» (نور/۲۲)؛
باید ببخشند و گذشت کنند. آیا دوست ندارید خداوند شما را بیامرزد؟
امیرالمؤمنین علی(ع) میفرمایند:
«إرْحَم تُرْحَم»؛
دلسوزی کن تا به تو دلسوزی شود.
۳. اگر میخواهی به یتیمان تو محبت کنند، به یتیمان دیگران محبت کن:
«وَلْیخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّیةً ضِعَافاً خَافُوا عَلَیهِمْ فَلْیتَّقُوا اللَّهَ» (نساء/۹)؛
کسانی که اگر فرزندان بیپناهی از خود به جا بگذارند و نگران آینده آنان هستند، باید از ستم به یتیمان دیگران بپرهیزند.
پیامبر اکرم(ص) فرمودند:
«تحننوا علی ایتام الناس یتحنن ایتامکم»؛
به یتیمان مردم مهر بورزید تا به یتیمان شما مهر بورزند.
۴. به دیگران جا بده تا خداوند برای تو گشایش ایجاد کند:
«إِذَا قِیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا یفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ» (مجادله/۱۱)؛
وقتی به شما گفته میشود در مجالس جا باز کنید، این کار را بکنید تا خداوند نیز برای شما گشایش ایجاد کند.
در این مقاله معنی ضرب المثل ” صد تا چاقو بسازه، یکیش دسته نداره “ اطلاعات مفیدی آمده است.
۵. به پیمان الهی وفادار باش تا خداوند نیز به عهد خود با تو وفا کند:
«أَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ» (بقره/۴۰)؛
به پیمان من وفا کنید تا من نیز به پیمان شما وفا کنم.
۶. اگر یاریکننده دین خدا باشی، خداوند تو را یاری میکند:
«إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ ینْصُرْکُمْ» (محمد/۷)؛
اگر خدا را یاری کنید، او نیز شما را یاری خواهد کرد.
۷. آنان که میخواهند دیگران را گمراه کنند، تنها خودشان گمراه میشوند:
«وَدَّتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ لَوْ یضِلُّونَکُمْ وَمَا یضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ» (آل عمران/۶۹)؛
گروهی از اهل کتاب آرزو میکنند که شما را گمراه کنند، اما آنان تنها خود را گمراه میسازند.
۸. منافقان فقط خود را فریب میدهند:
«یخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِینَ آمَنُوا وَمَا یخْدَعُونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ» (بقره/۹)؛
آنان میخواهند خدا و مؤمنان را فریب دهند، اما در واقع تنها خودشان را فریب میدهند.
۹. هنگامی که وارد خانهای میشوی، به خودت سلام کن:
«فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُیوتاً فَسَلِّمُوا عَلَی أَنْفُسِکُمْ» (نور/۶۱)؛
وقتی وارد خانهای شدید، بر خود سلام کنید.
در تفسیر این آیه آمده که وقتی به دیگران سلام میکنی، در حقیقت به خودت سلام کردهای.
امام علی(ع) میفرمایند:
«قل خیراً تذکر بخیر»؛
خیر بگو تا به خیر یاد شوی.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه معنی ضرب المثل ” زدی ضربتی، ضربتی نوش کن “.
پیشنهاد:
برای درک بهتر این مفاهیم، میتوانید ضربالمثلهای ایرانی بیشتری بخوانید.
مفهوم ضربالمثل «هر چه کنی به خود کنی» نیز بازتاب همین اندیشه است.
دیدگاهتان را بنویسید