در این مطلب از تاپ ناپ مجموعه ای کامل دربارهی درس دوازدهم فارسی ششم با عنوان «شیر خدا» فراهم شده است؛ از معنی واژه ها، همخانواده و متضاد کلمات گرفته تا معنی ابیات، آرایه های ادبی، خلاصه و پیام درس و متن کامل شعر که همگی در قالبی زیبا و خوانا ارائه شدهاند.

معنی شعر شیر خدا | صفحه ۸۸ فارسی ششم
۱- علی، آن شیر نیرومند خدا و سرور عرب ◈ با این شب های تاریک مأنوس و همدم بود
معنی: حضرت علی (ع) قهرمانی شجاع و برجسته در میان عرب ها بود که مانند یک شیر در راه خدا می جنگید و در تاریکی شب با پروردگارش راز و نیاز می کرد.
آرایه ادبی: تشبیه علی به شیر – دل شب (تشخیص)
۲- شب از اسرار علی باخبر است ◈ شب، محرم راز خداست
معنی: شب از رازهای میان علی (ع) و خدا آگاه است، چون او شب ها به عبادت و مناجات می پرداخت.
آرایه ادبی: تشخیص (جان بخشیدن به شب)
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً هم خانواده کلمه آداب + معنی و مترادف کلمه آداب را بخوانید.
۳- شب، نجواها و دعاهای علی را شنیده است ◈ و جوشش عشقی که از ازل در دلش جاری بود
معنی: شب، صدای دعا و عشق بی پایان علی (ع) را که مانند چشمه ای همیشه جوشان در وجودش بود، به گوش خود شنیده است.
آرایه ادبی: واج آرایی «ش» – اضافه تشبیهی (چشمه عشق)
۴- سخنانش مانند دُرِ گران بها ◈ مسجد کوفه هنوز از شنیدن آنها مبهوت است
معنی: کلمات ارزشمند علی (ع) مانند دُرِ ناب، هنوز در فضای مسجد کوفه طنین انداز است و دل ها را مجذوب خود می کند.
آرایه ادبی: کنایه «آویزه گوش» به معنای به خاطر سپردن
۵- وقتی سپیده دم، پرده ی تاریکی را پاره کرد ◈ چشمان بیدار علی را در خواب ندید
معنی: با طلوع فجر و روشنایی صبح، چشمان علی (ع) که همیشه بیدار و در عبادت بود، هرگز در خواب دیده نشد.
آرایه ادبی: تشخیص (سینه آفاق) – تضاد (بیدار و خفته)
۶- آن ناشناسی که در تاریکی شب ◈ غذای شب یتیمان عرب را می برد
معنی: علی (ع) در پنهانی شب، برای کودکان یتیم و نیازمندان عرب غذا می برد.
آرایه ادبی: تلمیح به یتیم نوازی علی (ع) – تناسب (شب و تاریکی)
۷- آن عاشق فداکاری که با خطر در آمیخت ◈ در بستر پیامبر (ص) خوابید
معنی: علی (ع) با عشق و فداکاری، جان خود را به خطر انداخت و در جای پیامبر خوابید تا ایشان در امان بماند.
آرایه ادبی: تلمیح به واقعه لیلة المبیت – تشخیص (آغوش خطر)
۸- در آن صبح سرنوشت ساز ◈ حلقه در، دامن او را گرفت
معنی: در صبح روز نوزدهم رمضان، حلقه در به لباس علی (ع) گیر کرد، گویی می خواست مانع رفتنش شود.
آرایه ادبی: جناس (دم و در) – تشخیص (به در)
۹- در، دامن علی را گرفت ◈ و گفت: علی، بمان و از کنار ما نرو
معنی: در خانه، دامن علی (ع) را چسبید و گویی با التماس از او خواست که نرود و از کنارشان عبور نکند.
آرایه ادبی: جناس تام (در و در) – واج آرایی «د» – کنایه (دست در دامن زدن)
۱۰- ای علی، شب زنده داران شیفته ی ولایت تواند ◈ جان همه جهان فدای تو باد، ای علی
معنی: ای علی! عابدان و عارفانی که شب را به عبادت می گذرانند، شیفته محبت تو هستند و جان همه هستی قربان تو باد.
آرایه ادبی: کنایه «شب روان» به معنای شب زنده داران – تشخیص (جان عالم)
معنی کلمات درس دوازدهم فارسی ششم (شعر شیر خدا)
| اُلفت | انس و صمیمیت، دوستی نزدیک |
| آویزه | چیزی که آویزان یا آویخته شده باشد |
| اَسرار | رازها، سخنان پنهانی |
| خوابگه | محل خواب و استراحت |
| آگاه | باخبر، کسی که چیزی را میداند |
| مدهوش | حیران و شگفتزده، بیخود از شوق یا اندوه |
| شنفته است | شنیده است |
| دَم | لحظه، آنی کوتاه |
| محرم | رازدار، کسی که مورد اعتماد باشد |
| مناجات | راز و نیاز عاشقانه با خدا |
| فجر | سپیدهدم، آغاز روشنایی صبح |
| جوشش | حرکت پرشور و خروش، فوران |
| آفاق | سراسر آسمانها و افقها |
| خفته | خوابیده |
| دامنگیر | مانع، چیزی که جلو حرکت را بگیرد |
| ازلی | بیآغاز، همیشگی از ابتدا |
| بگذر | عبور کن، در اینجا یعنی منصرف شو |
| مگذر | عبور نکن، رد مشو |
| کلمات | واژهها، لغات |
| مست | بیخود و مدهوش از عشق یا شراب |
| خُفت | خوابید |
| شبروان | کسانی که شب حرکت میکنند؛ در اینجا یعنی عارفان شبزندهدار |
کلمات هم خانواده درس شیر خدا (فارسی ششم)
| واژه اصلی | واژههای همخانواده | نمونه جمله |
|---|---|---|
| معجزات | اعجاز | قرآن بزرگترین اعجاز پیامبر است. |
| طلب | طالب، مطلوب | هر طالب علم باید برای رسیدن به مطلوب خود تلاش کند. |
| نیکویی | نیک، نیکی | نیکویی در کردار انسان همان نیکی در دل اوست. |
| مشورت | مشاوره، مشاور | قبل از انتخاب رشته، با یک مشاور خوب مشاوره کردم. |
| عاقل | عقل، تعقّل | انسان عاقل همیشه با تعقّل تصمیم میگیرد. |
| فهم | فهیم، تفهیم | معلم کوشید درس را به شکل ساده برای دانشآموزان تفهیم کند تا آنان فهیم شوند. |
کلمات مخالف و متضاد درس شیر خدا (فارسی ششم)
| واژه اصلی | مخالف / متضاد | نمونه جمله |
|---|---|---|
| دشمنان | دوستان | علی (ع) حتی با دشمنان هم جوانمردانه رفتار میکرد، چه برسد به دوستان. |
| ضعیف | قوی | انسان ضعیف با یاری خداوند میتواند قوی شود. |
| مظلوم | ظالم | امام علی همیشه یاور مظلوم و دشمن ظالم بود. |
| زنده | مرده | نام نیک انسان پس از مرده هم در یاد زندهها باقی میماند. |
| کهن | نو، بدیع | کتابهای کهن ارزش بسیاری دارند، اما آثار نو هم برای زمانه ما ضروری است. |
| دانا | نادان | سخن دانا چراغ راه است و سخن نادان گمراهی میآورد. |
خلاصه شعر شیر خدا پایه ششم
این شعر با زبانی دلنشین و پراحساس، به توصیف فضایل و ویژگیهای برجستهی حضرت علی (ع) میپردازد. در این سروده، ایشان با شجاعتی کمنظیر و دلهایی سرشار از ایمان و مهربانی نشان داده میشوند. شاعر از او به عنوان شیر میدان نبرد و والاترین شخصیت میان عرب یاد میکند؛ کسی که شبها به عبادت و راز و نیاز با پروردگارش میپرداخت و با دستانی گشوده و دلی بیآلایش، به کمک یتیمان و نیازمندان میشتافت. سخنان پرمهر و حکیمانهی او در مسجد کوفه، هنوز پس از گذشت سالها، در خاطر مردم زنده است و شبهای طولانی، شاهد عشق و نیایشهای خالصانهی او بودهاند.
در بخش دیگری از شعر، از فداکاریهای بزرگ آن حضرت سخن به میان میآید؛ مانند وقتی که برای حفظ جان پیامبر (ص) در بستر ایشان خوابید و نیز در لحظهی شهادت، که حتی حلقهی در، مانع حرکتش به سوی نماز نشد. در پایان، شاعر با عطشی عارفانه و شوریدگی یک دلداده، اعلام میکند که همهی عارفان و بیداران شب، از عشق ولایت او سرمستند و جان تمام جهانیان، فدای آن رهبر بزرگوار باد.
پیام شعر شیر خدا ششم
پیام سرودهی «شیر خدا» این مفهوم را بیان میکند که حضرت علی (ع) الگویی بینظیر از دلیری، بندگی، از خودگذشتگی و محبت بوده است. او کسی بود که هم در صحنهی جنگ، دلی استوار چون شیر داشت و هم در سکوت شب، با پروردگارش به نیایش میپرداخت. بیآنکه نامی از خود بر جای بگذارد، به یتیمان کمک میکرد و در راه یاری پیامبر (ص) جان خود را هم به خطر میانداخت.
این شعر به ما یادآوری میکند که ارزش حقیقی آدمی، در باورهای قلبی، خدمت به همنوع و وفاداری به دوستی و راه الهی است، نه در مقام و قدرت دنیوی.
شعر «شیر خدا» فارسی ششم
علی آن شیرِ خدا، شاهِ عرب ◈ اُلفتی داشته با این دلِ شب
شب ز اسرارِ علی آگاه است ◈ دلِ شب، مَحرَمِ سرّ الله است
شب شنفته است مناجاتِ علی ◈ جوششِ چشمهی عشقِ ازلی
کلماتی چو دُر آویزهی گوش ◈ مسجدِ کوفه هنوزش مدهوش
فجر تا سینهی آفاق، شکافت ◈ چشمِ بیدارِ علی، خفته نیافت
ناشناسی که به تاریکی شب ◈ میبَرَد شام یتیمان عرب
عشقبازی که هم آغوشِ خطر ◈ خُفت در خوابگه پیغمبر
آن دَمِ صبحِ قیامت تأثیر ◈ حلقهی در، شد از او دامنگیر
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً هم خانواده کلمه فقط + معنی و مترادف کلمه فقط را بخوانید.
دست در دامنِ مولا زد، در ◈ که علی بگذار و از ما مگذر
شبروان، مستِ ولای تو علی ◈ جانِ عالم به فدای تو علی
در پایان این مطلب از تاپناپ، دیدیم که شعر «شیر خدا» جلوهای از شجاعت، بندگی و مهربانی حضرت علی (ع) را نشان میدهد و با شرح معانی و پیامهای آن، دانشآموزان میتوانند هم لذت ادبی ببرند و هم درسهای بزرگی برای زندگی خود بیاموزند.
قبلی :
درک مطلب درس دوازدهم فارسی ششم صفحه ۸۶
معنی کلمات درس دوازدهم فارسی ششم دوستی و مشاوره
واژههای متضاد و همخانواده
مقاله هم خانواده کلمه جوان + معنی و مترادف کلمه جوان حاوی اطلاعات جامعی است.
در این بخش به بررسی کلمات متضاد و همخانواده از درس “بوعلی و بهمنیار” در کتاب فارسی پایه ششم، صفحه ۸۰ میپردازیم.
**واژههای متضاد:**
این کلمات از نظر معنی، در مقابل یکدیگر قرار میگیرند. مانند:
* بزرگ ↔ کوچک
* گرم ↔ سرد
* آسان ↔ سخت
**واژههای همخانواده:**
این کلمات از یک ریشه اصلی ساخته شدهاند و در معنی با هم اشتراک دارند. مانند:
* دانش، دانا، آموزش
* گویا، گفتگو، سخن گفتن
* بینش، دیدن، نگاه
در این مقاله معنی شعر ستایش فارسی هفتم صفحه ۹ ✅ هم خانواده مخالف و خلاصه اطلاعات مفیدی آمده است.
در درس “بوعلی و بهمنیار” نیز میتوانید چنین کلماتی را پیدا کنید و با شناخت آنها، دایره لغات خود را گسترش دهید.
همخانوادهها، واژههای مخالف و چکیده درس
درس بعدی:
درس آزاد سیزدهم فارسی ششم با موضوع فرهنگ بومی (قسمت دوم)
عید نوروز و چهارشنبه سوری
نوروز، این جشن باستانی و زیبا، نشاندهنده شروع سال نو و آغاز فصل بهار است. این عید نماد تازه شدن و زندگی دوباره طبیعت است. در کنار نوروز، یکی از مراسم محبوب و پرجنبوجوش ایرانیان، چهارشنبهسوری است.
چهارشنبهسوری در آخرین چهارشنبه سال برگزار میشود. در این شب، مردم با روشن کردن آتش، به استقبال نوروز میروند. پریدن از روی آتش یکی از رسمهای اصلی این شب است. این کار نماد دور کردن کدورتها، بیماریها و مشکلات سال کهنه و پاک شدن برای ورود به سال نو است. در حین پریدن از روی آتش، ترانههای قدیمی خوانده میشود که معروفترین آن این است: “زردی من از تو، سرخی تو از من”.
علاوه بر آتش، خانوادهها در این شب به دیدار یکدیگر میروند و برای هم آرزوی سالی خوب و پربرکت میکنند. خوردن آجیل مشکلگشا و شیرینیهای مخصوص نیز بخشی از سنتهای این شب به شمار میرود.
در واقع، چهارشنبهسوری پیشدرآمدی شاد و پرنشاط برای جشن بزرگ نوروز است و شور و هیجان زیادی در دل مردم ایجاد میکند.

دیدگاهتان را بنویسید