کشور ایران در تاریخ نزدیک به امروز خود، پنج سرود رسمی کشور داشته است. اولین سرود ملی به زمان پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار بازمیگردد. در دوران حکومت پهلوی، دو سرود ملی مختلف استفاده شد. محمدرضا پهلوی پس از آنکه پدرش از قدرت کنار رفت، سرود ملی پیشین را با سرود شاهنشاهی عوض کرد. بعد از موفقیت انقلاب اسلامی نیز دو سرود ملی به تصویب رسیده است. سرود اول به دلیل داشتن متن طولانی، جای خود را به سرود ملی کنونی داد. در بخش بعدی این نوشته از وبلاگ آنبین، اطلاعات بیشتری درباره داستان سرود ملی ایران بخوانید.
نخستین سرود ملی
اولین سرود ملی ایران در دوره پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار به نام «سلام شاهی» نواخته میشد. در ابتدا این سرود فقط یک قطعه موسیقی بیکلام بود که یک افسر نظامی فرانسوی به نام موسیو لومر، به درخواست شاه، در مدرسه دارالفنون آن را ساخت.
توصیه میکنیم حتماً مقاله فوگ فرمی مهم و بنیادی در موسیقی باروک را مطالعه کنید.
پس از گذشت حدود پنجاه سال از آن تاریخ، در زمان حکومت رضاشاه پهلوی، سرودی مشابه همان سلام شاهی قاجاری پدید آمد که به آن «سرود ملی» میگفتند. سالها بعد، در دوره محمدرضا پهلوی، این سرود دگرگون شد و با عنوان رسمی «سرود شاهنشاهی» به عنوان سرود ملی ایران اجرا میگردید.
سرود ملی پس از انقلاب
با موفقیت انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، سرود دوران پادشاهی کنار گذاشته شد و سرود ملی جمهوری اسلامی ایران جایگزین آن گردید.
این سرود، نخستین سرود رسمی کشور تحت حکومت جمهوری اسلامی است که در آیینهای دولتی، مراسم یادبود، رویدادهای ورزشی و دیگر مناسبتهای ملی اجرا یا پخش میشود. سرود جمهوری اسلامی از دو قسمت گفتار و آهنگ تشکیل شده بود. این سرود در واقع، چهارمین سرود ملی رسمی ایران به شمار میرود.
سرود رسمی جمهوری اسلامی ایران
این سرود که از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۷۱ به عنوان سرود رسمی کشور استفاده میشد، در شرایطی ساخته شد که قرار بود قطعهای ایجاد شود که هم با فضای آن دوران ایران هماهنگ باشد و هم ارزشهای ملی و میهنی را بر اساس اصول جمهوری اسلامی ایران در خود جای دهد.
بر اساس گزارشهای موجود از زمان ساخت این قطعه، سرود ملی با نام «پاینده بادا ایران» در فاصله روزهای ۲۵ بهمن تا ۱۵ اسفند سال ۱۳۵۷ در استودیوهایی خارج از سازمان صدا و سیما تهیه شد. سپس در روز ۱۲ فروردین سال ۱۳۵۸، پس از اعلام نتیجه همهپرسی درباره نظام جمهوری اسلامی، پخش رسمی آن از رسانهها به ویژه از تلویزیون ملی ایران آغاز گردید.
سازنده موسیقی اولین سرود ملی ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی
مرحوم بیگلریپور که از هنرمندان برجسته و بااعتبار موسیقی ایران بود و آهنگ نخستین سرود ملی پس از انقلاب اسلامی را ساخت، در زمان حیات خود درباره چگونگی ساخت و انتشار این سرود چنین بیان کرده بود: «این قطعه را در اسفند سال ۱۳۵۷ با شعری از استاد ابوالقاسم حالت، شاعر نامدار ایران ساختم و با دشواریهای بسیار در استودیو بِل ضبط کردیم. سپس سرود را در همان روزها به محضر حضرت امام خمینی (ره) بردند و ایشان پس از شنیدن آن فرمودند: این کار خوبی است و من از سازنده آن تشکر و برایتان دعا میکنم.»
این قطعه موسیقی دقیقاً در همان لحظهای از رادیو و تلویزیون پخش شد که امام خمینی در روز دوازدهم فروردین سال ۱۳۵۸ در پیامی رسمی، تأسیس «جمهوری اسلامی» را اعلام کردند. بلافاصله پس از بیان این جمله تاریخی، صدای سرود جمهوری اسلامی طنینانداز شد و این سرود به مدت چهارده سال، به عنوان سرود رسمی کشور شناخته میشد.
پس از حدود چهارده سال از انتخاب و پخش این سرود، شرایط تغییر کرد و مسئولان تصمیم گرفتند سرود جدیدی جایگزین آن شود. این سرود جدید، همان قطعهای است که در سالهای اخیر شنیده میشود.
دومین سرود ملی ایران
در جلد دوم کتاب «خلوت انس»، مرحوم مشفق کاشانی به رویدادی اشاره کردهاند: «در سال ۱۳۷۰، شورای عالی شعر صداوسیما که در شبکه دوم تلویزیون و با مدیریت دکتر مهدی ارگانی اداره میشد، به این نتیجه رسید که نخستین سرود رسمی جمهوری اسلامی ایران — با آهنگ محمد بیگلریپور و شعر ابوالقاسم حالت — طولانی است و برای اجرا در گردهماییهای جهانی چندان مناسب نیست. به همین دلیل تصمیم گرفته شد سرود تازهای ساخته شود.
از میان آهنگهای بسیاری که آهنگسازان شناخته شده ارائه دادند، تنها آهنگ استاد دکتر ریاحی که زمان اجرای آن ۵۹ ثانیه بود، مورد پذیرش قرار گرفت.
پس از آن، شاعران عضو شورای عالی شعر صداوسیما، روی این ملودی مشخص، بین ۱۰ تا ۱۲ شعر سرودند. از میان آنها، شعر ساعد باقری با رأی همهٔ اعضا انتخاب شد و پس از اندکی تغییر، برای اجرا آماده گردید.»
سرود «ای ایران اى مرز پر گهر»
سرود «ای ایران» در نخستین سال پس از انقلاب اسلامی (از ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۸) بسیار محبوبیت داشت و به عنوان سرود ملی ایران خوانده و اجرا میشد، اما هرگز به طور رسمی به عنوان سرود ملی کشور انتخاب نشد.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در کنترپوآن به مثابه روشنگری کلاسیک پیدا کنید.
این سرود مشهور که میتوان آن را «سرود ملی غیررسمی ایران» دانست، در روز ۲۷ مهرماه سال ۱۳۲۳ در تالار دبستان نظامی (که اکنون دانشکدۀ افسری است) و در حضور گروهی از هنرمندان و چهرههای سرشناس موسیقی ایران پدید آمد.
شعر این سرود را «حسین گل گلاب»، استاد دانشگاه تهران سروده است. نخستین ویژگی آن این است که همهی واژههای به کار رفته در آن فارسی هستند و در هیچ بیتی کلمهی عربی یا غیرفارسی وجود ندارد. تمامی سه بند سرود، آکنده از واژههای زیبا و اصیل فارسی است.
دومین ویژگی سرود «ای ایران» در ساختار و قالب شعر آن است؛ به گونهای که همهی گروههای سنی، از کودکان تا بزرگسالان میتوانند آن را بخوانند. همین ویژگی باعث شده تا در همهی مراکز آموزشی و حتی مهدکودکها قابل اجرا باشد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه با اصطلاح فرم سونات آشنا شوید.
و سرانجام، سومین ویژگی که برای این سرود برمیشمرند، سادگی در اجرای آن است؛ به طوری که هر گروه یا فردی میتواند حتی بدون نیاز به ساز و ابزار موسیقی نیز آن را بخواند.
دیدگاهتان را بنویسید