اگر بخواهیم تأثیرگذارترین چهره در موسیقی ایران را معرفی کنیم، بدون تردید نام علینقی وزیری در صدر قرار میگیرد. او به دلیل تلاشهای فراوان و آموزشهایی که ارائه داد، به عنوان پدر موسیقی ایران شناخته میشود. در ادامه این نوشته، بیشتر با پدر موسیقی ایران آشنا خواهید شد.
پدر موسیقی ایران
علینقی وزیری که با نام کلنل وزیری نیز شناخته میشود، یک آهنگساز برجسته ایرانی و از پیشروان ساخت موسیقی برای ارکستر به سبک ایرانی است. او در نهم مهرماه سال ۱۲۶۵ در تهران متولد شد. وزیری به خاطر تأثیرات عمیقی که بر موسیقی سنتی ایران گذاشت، مشهور است؛ از جمله ابداع روشی برای نوشتن نتهای موسیقی و تنظیم ردیفهای موسیقی ایرانی.
بدون تردید میتوان علینقی وزیری را پدر موسیقی نوین ایران دانست. او موسیقی را به شیوهای علمی فراگرفت. ساختههای او بیهمتا هستند و شاگردان نامداری را پرورش داد. او از نخستین کسانی است که به صورت آکادمیک موسیقی را آموخت و اگر افرادی مانند او در تاریخ موسیقی ایران حضور نداشتند، شاید این هنر سالها پیش از رونق میافتاد و به شکل کاری تکراری، تقلیدی و بیهویت درمیآمد.
زندگی نامه :
پدر او موسی وزیری، یک افسر در بخش قزاقخانه بود. او از سنین جوانی به هنر روی آورد و به آموزش سازهای تار و ویلن مشغول شد. او از شاگردان برجستهی استاد درویش خان به شمار میرفت.
علینقی وزیری فرزند بیبی خانم استرآبادی است. مادرش نویسنده بود، اولین مدرسه دخترانه را بنیان نهاد و از پیشگامان نخستین جنبش حقوق زنان در ایران محسوب میشود. از دیگر خواهر و برادرهای علینقی میتوان به حسنهلی وزیری، مولود وزیری، خدیجه افضل امیری و علیرضا وزیری اشاره کرد.
وزیری به دلیل شغل پدرش، در سالهای نوجوانی به ارتش پیوست و از همین راه با موسیقی نظامی آشنا شد. هرچند او برای سالها در سمتهای گوناگون نظامی خدمت کرد و حتی به درجه سرهنگی نیز رسید، اما در نهایت عشق او به موسیقی بر علاقهاش به امور نظامی پیروز شد و بخش عمدهی زندگی خود را وقف موسیقی کرد.
او در سن سی و یک سالگی، به مدت پنج سال در شهرهای پاریس و برلین به آموختن و کسب تجربه در دانش رایج موسیقی غربی پرداخت.
بازگشت به ایران
علینقی وزیری در سال ۱۳۰۲ پس از بازگشت به ایران، مدرسهای عالی برای آموزش موسیقی بنیان نهاد. او همچنین کتابهای بسیاری منتشر کرد، کنسرتهای مختلفی برگزار نمود و آثاری را برای صفحههای گرامافون ضبط کرد.
وزیری را میتوان نخستین بنیانگذار و پدر موسیقی نوین ایران پس از انقلاب مشروطه دانست و نقش او در پایهریزی موسیقی جدید ایران بسیار اساسی است.
وی در ساخت و تنظیم نخستین سرود ملی جمهوری اسلامی ایران نیز مشارکت داشت و آهنگهایی مانند «ای وطن، خاک ایران» و همچنین «مارش ظفر» را خلق کرد.
استاد وزیری همچنین اولین کتاب آموزشی موسیقی ایرانی را با روش علمی، تحت عنوان «شیوهنامه تار» به رشته تحریر درآورد.
پس از شهریور ۱۳۲۰، وزیری ریاست اداره موسیقی کشور و رادیو را بر عهده گرفت. او شاگردان بسیاری پرورش داد که هر یک در موسیقی ایران به استادی برجسته تبدیل شدند؛ از جمله آنان میتوان به ابوالحسن صبا، روحالله خالقی، موسی معروفی، جواد معروفی، حسین ملاح و فروتن راد اشاره کرد.
او ۳۰۳ کلوپ موزیکال تأسیس کرد که در آنها هر هفته به همراه شاگردانش کنسرت اجرا میکرد. همچنین در سال ۱۳۰۴، مجموعهای از کنسرتها و سخنرانیها در زمینه هنر و زیباییشناسی موسیقی برگزار نمود.
پرسش جالبی است. بسیاری از کارشناسان و دوستداران موقی، استاد **علینقی وزیری** را پایهگذار موسیقی نوین ایران میدانند.
او با تلاشهای فراوان، تغییرات بزرگی در آموزش و ساختار موسیقی ایرانی به وجود آورد. پیش از او، یادگیری موسیقی بیشتر به صورت سینه به سینه و با حضور نزد استاد انجام میگرفت. استاد وزیری با پایهگذاری نخستین مدارس رسمی موسیقی، روش آموزش علمی و نتنویسی را رواج داد. همچنین، او با نوشتن کتابهای آموزشی و تئوری موسیقی، دانش موسیقی را منظم و قابل دسترستر کرد.
در زمینه آهنگسازی نیز ایدههای تازهای ارائه داد و با حفظ روح موسیقی اصیل ایرانی، آن را با فرمهای جهانی آشنا ساخت. به همین دلایل، عنوان “پدر موسیقی جدید ایران” به او نسبت داده میشود.
ریاست مدرسه موسیقی
مدیریت مدرسه موسیقی در سال ۱۳۰۷ به او سپرده شد و حدود سال ۱۳۱۳، با پیگیری و تلاش فراوان در زمینه آموزش موسیقی، توانست درس سرود را در برنامه آموزشی دانشآموزان دبستانی قرار دهد.
او تا شروع جنگ جهانی دوم به عنوان رئیس مدرسه عالی موسیقی فعالیت کرد و پس از آن از سمت خود کنار گذاشته شد. در این سالها، او کتابهایی در زمینههای گوناگون موسیقی نوشت و مدتی نیز به عنوان استاد برجسته در دانشگاه زیباشناسی هنر تدریس کرد.
او یکی از استادان روح الله خالقی (خالق سرود ای ایران) بود و خودش نیز به مناسبت ملی شدن صنعت نفت ایران، آهنگ «نفت» را ساخت که در همان زمان یک بار از رادیو ایران پخش شد.
آشنایی با موسیقی غربی و شروع فعالیتهای سیاسی
وزیری بعد از پایان سفرش، به دیدار «یاورآقاخان» رفت تا نتنویسی موسیقی را از او بیاموزد. او همچنین نزد حسین هنگآفرین رفت و نواختن ویولن و اصول نتنویسی موسیقی غربی را فرا گرفت.
در این دوره، وزیری پیشرفت زیادی کرد و نواختن سازهایی مانند کمانچه، سنتور و ماندولین را نیز به خوبی یاد گرفت. بعداً به کمک یکی از دوستانش به نام محمد حجازی که ویولننواز بود، نزد کشیشی فرانسوی به نام “پِر ژِفرُوا” رفت. این کشیش از معلمان مدرسه سن لویی تهران بود و به وزیری تئوری موسیقی و هارمونی آموزش داد.
پس از آنکه این کشیش ایران را ترک کرد، وزیری مدتی نزد «سلیمانخان ارمنی» ـ که خودش قبلاً شاگرد آلفرد لومر بود ـ به یادگیری ادامه داد و دانش خود را کاملتر کرد. سلیمانخان اصرار کرد که وزیری پیانو نیز بنوازد تا بتواند مفاهیمی مانند هارمونی، آکورد و مدولاسیون را بهتر درک کند.
دیدگاهتان را بنویسید