تنبک یکی از سازهای ضربهای است و تنها سازی از این خانواده به شمار میرود که با تمام ده انگشت نواخته میشود. سازهای کوبهای را میتوان نخستین سازهایی دانست که انسانها ساختند و از آنها برای دور کردن جانوران یا فرستادن پیام به هم استفاده میکردند. اما آیا با پدر تنبک نوازی امروزی آشنا هستید؟ در ادامه این نوشته در وبلاگ آنبین، شما را با استاد حسن تهرانی آشنا میکنیم.
استاد حسین تهرانی پدر ساز تنبک
حسین تهرانی در سال ۱۲۹۰ خورشیدی در تهران، در خیابان ایران به دنیا آمد. پدر او میرزا اسماعیل، از بازرگانان محترم خیابان عینالدوله بود. حسین تحصیلاتش را در دبیرستان امیراتابک به پایان برد. پدرش به موسیقی علاقه داشت و اغلب دوستان نوازنده خود را به منزل دعوت میکرد. این مجالس باعث شد فرزندش از کودکی با دنیای موسیقی آشنا شود.
به تدریج حسین تهرانی گرایش خود را شناخت و شیفته یادگیری ساز ضرب شد. اما پدرش با این کار مخالفت کرد، زیرا در آن دوره نوازندگی و پرداختن به موسیقی کاری ناپسند شمرده میشد و افرادی که به این سمت میرفتند، در جامعه مورد قضاوت قرار میگرفتند.
حسین هم به ظاهر تنبک را کنار گذاشت، ولی اشتیاق به ضرب در دلش زنده بود. وقتی به زورخانه رفت، توانست ریتمهای مرسوم در زورخانه را بیاموزد. در همین دوران با استاد بدیعزاده آشنا شد و این آشنایی مسیر زندگی او را دگرگون کرد.
توصیه میکنیم این مطلب انواع چوب های مناسب برای ساز گیتار را حتماً بخوانید.
استاد صبا سرآغاز ادامه راه تخصصی
بدیعزاده متوجه استعداد هنری او شد و در یک جمع، این موضوع را با دوستانش، ابوالحسن صبا، استاد ملک، ملکالشعرای بهار، ذکاءالملک فروغی و حبیب سماعی در میان گذاشت. در آنجا، حسین تهرانی برای نخستین بار، هنر خود را در حضور این استادان بزرگ موسیقی به نمایش گذاشت.
استاد صبا نیز مانند بدیعزاده، نبوغ حسین تهرانی را تشخیص داد. در مقابل، حسین نیز شیفتهٔ او شد و این دیدار، آغازگر حضور او در کلاسهای درس استاد صبا گردید.
تهرانی در سال ۱۳۰۷، آموزش جدی تنبک را نزد اسماعیلزاده شروع کرد. چون در آن زمان خط نت موسیقی رایج نبود، او قطعات را با کمک عبارتهایی مانند: «بله و بله و بعله دیگه» و «یکصد و بیست و چهار و یکصد و بیست و چهار» و مانند اینها حفظ میکرد.
او برای پیشرفت بیشتر، از دانش رضا روانبخش، مهدی غیاثی و کنگرلو که در نواختن تنبک مهارت داشتند، نیز بهره برد. اما همواره استاد اصلی خود را استاد صبا میدانست.
استاد حسین تهرانی، به عنوان چهرهای پیشگام و نوآور در موسیقی ایرانی، نقش بیبدیلی در احیا و ارتقای ساز تنبک ایفا کرده است. تلاشهای او سبب شد این ساز که پیشتر اغلب در نقش همراهیکننده ظاهر میشد، به عنوان یک ساز مستقل و توانمند در عرصهی تکنوازی و بیان احساسات هنری شناخته شود. وی با ابداع شیوههای نوین در نوازندگی، گسترش تکنیکها و تربیت شاگردان فراوان، چنان تأثیری بر جای گذاشت که به حق او را بنیانگذار سبک امروزی نواختن تنبک و پدر این ساز در دوران معاصر میدانند.
از ضربگیر تا جایگاه اصلی
در گذشته، نوازنده تنبک که به او «ضربگیر» میگفتند، از نظر جایگاه اجتماعی و هنری، پایینتر از دیگر نوازندگان به حساب میآمد و حتی او را در زمرهٔ هنرمندان قرار نمیدادند. به همین دلیل، تنبک یا ضرب معمولاً سازی فرعی محسوب میشد و نوازندگانش برای کسب اعتبار و موقعیت بهتر، بیشتر به عنوان نوازندهای از سازهای دیگری مانند سنتور، تار، کمانچه یا ویولن شناخته میشدند.
ضربگیر در آن فضا، جایگاهی پایینتر داشت، حق اظهارنظر از او سلب بود و حتی گاهی ساز دیگر نوازندگان را نیز جابهجا میکرد. در چنین شرایطی، تلاش برای آکادمیک کردن تنبک و تعیین جایگاهی مناسب برای آن به عنوان یک ساز ملی، کاری بیهوده به نظر میرسید. تا اینکه روزی استاد تهرانی عمداً با یک ساعت تأخیر به تمرین آمد.
نوازندگان که بسیار خشمگین شده بودند، به او اعتراض کردند. اما او با آرامش و در حالی که لبخندی بر لب داشت، گفت: «عجب! یعنی واقعاً بدون تنبک کارتان لنگ شد؟ شما که این ساز و نوازندهاش را بیارزش و کماهمیت میدانید.»
برای گسترش دانش خود، مقاله آشنایی با سازدهنی ترمولو را مطالعه کنید.
به این ترتیب، او نخستین گام را برای ارتقای جایگاه تنبک برداشت و بعدها با رسمیت بخشیدن به این ساز کوبهای در فضای آکادمیک، آن را در ردهٔ سازهای ملی قرار داد. امروزه تنبک بخشی از دروس دانشگاهی است و کتابهای آموزشی فراوانی برای یادگیری آن در دسترس هنرجویان قرار دارد.
در سال ۱۳۲۰، روحالله خالقی با همت و همراهی گروهی از دوستان هنرمندش، «انجمن موسیقی ملی» را بنیان نهاد که استاد تهرانی از اعضای اصلی آن و تنها نوازندهٔ تنبک در آن انجمن بود.
وفات
در نهایت استاد حسین تهرانی در هفتمین روز اسفندماه سال ۱۳۵۲، در سن ۶۲ سالگی، از این جهان رخت بربست.
توصیه میکنیم حتماً مقاله ریدیس فینگربورد یا شعاع صفحه انگشتگذاری چیست؟ را مطالعه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید