موسیقی را میتوان از جنبههای گوناگونی تحلیل و درک کرد. یکی از این جنبهها، به ساختار و ویژگیهای یک قطعه موسیقی توجه دارد که به آن فرم موسیقی میگویند. اما فرم در موسیقی دقیقاً چه مفهومی دارد؟ در ادامه میتوانید پاسخ این پرسش را در وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام مطالعه کنید.
برای گسترش دانش خود، مقاله قمرالملوک وزیری، ام کلثوم ایران را مطالعه کنید.
فرم در موسیقی به چه معناست؟
در دانش موسیقی، اصطلاح «فرم» به چارچوب و ساختار یک آهنگ اشاره میکند. معنای واژهٔ فرم، همان قالب یا شکل است. وقتی از فرم یک قطعه موسیقی صحبت میکنیم، در واقع میخواهیم با تقسیم آن به بخشهای کوچکتر، ساختمان آن را شرح دهیم.
فرم در موسیقی در مقابل محتوا قرار دارد. هر آهنگ از یک الگوی مشخص پیروی میکند که ایدهها و احساسات موسیقی درون آن ریخته میشود. هر نوع فرم، از بخشهایی تشکیل شده که در ارتباط با کل اثر معنا پیدا میکنند. در سیر تاریخ موسیقی کلاسیک غربی، قالبهای گوناگونی پدید آمده و رواج یافته است.
مفهوم شکل و هیئت ظاهری یک کار
هر اثر هنری دارای یک چهارچوب، ساختار یا قالبی است که هنرمند محتوای کارش را در آن میریزد. به بیان ساده، فرم (که به شکل و ظاهر یک اثر اشاره دارد) در مقابل محتوا (یعنی مواد و مفاهیمی که با نظم خاصی درون آن شکل چیده شدهاند) قرار میگیرد.
هر اثر هنری از بخشهای کوچکی تشکیل شده که هر کدام با بخش دیگر و همچنین با کل اثر، ارتباطی ویژه و منحصر به فرد دارند.
وقتی از فرم در موسیقی صحبت میکنیم، بسته به زمینه بحث، معانی کمی متفاوتی از آن برداشت میشود. در بررسی این موضوع باید گفت که موسیقی فقط انبوهی از صداهای روی هم انباشته شده نیست، بلکه از اجزای منظم و هدفمندی تشکیل شده که در کنار هم، روابطی دقیق، ظریف و گاه پنهان دارند و با کمک یکدیگر هدف مشخصی را دنبال میکنند. به این معنا که هر بخش، سهمی در نزدیک کردن موسیقی به هدف آهنگساز بر عهده دارد.
در این نگاه، فرم چنان با خود موسیقی درآمیخته و از آن جدا نشدنی است که واقعاً نمیتوان یکی را بدون حضور دیگری تشخیص داد. حتی در یک جمله ساده موسیقی نیز عواملی مانند ریتم، الگوی ریتم، فاصلههای صوتی، روابط زیر و بمی صداها، بافت و در یک کلام، فرم، همگی با هم احساس میشوند.
فرم به طور عام در هنرها با دو معنای متفاوت کاربرد دارد:
۱ – شکل یا قالبی که برای بیان یک اثر پذیرفته شده است. مانند قالب غزل در شعر فارسی یا قالب سونات در موسیقی اروپایی.
۲ – ویژگیهای ساختاری یک اثر هنری، مانند هماهنگی و تناسب بین بخشهای مختلف و چینش درست اجزا برای ایجاد فراز و فرود و رسیدن به نقطه اوج.
در صورت علاقهمندی، مطلب ویژگی های پیش درآمد در موسیقی سنتی چیست؟ را از دست ندهید.
فرم – که میتوان آن را همان قالب نامید – در همه رشتههای هنری تقریباً معنایی یکسان دارد. به چهارچوبی که هنرمند اثر خود را درون آن خلق میکند، فرم آن اثر گفته میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً آشنایی با علامت دیز، هشتگ نت ها را بخوانید.
همانطور که پیش از این اشاره شد، فرم در موسیقی به دو معنی کلی شناخته میشود و گاهی به معنای عام به کار میرود. اما فرم در نگاه تخصصیتر به موسیقی، سه موضوع اصلی را در برمیگیرد. این سه عنصر را میتوان در دیگر هنرها نیز گسترش داد.
آن سه عنصر به قرار ذیل هستند:
۱- تکرار
۲- گوناگونی
۳- یکپارچگی
این سه بخش مهم، مکمل یکدیگرند و هر یک جایگاه خاص خود را در یک قطعه موسیقی دارند.
دیدگاهتان را بنویسید