ربنای استاد محمدرضا شجریان با ماه مبارک رمضان پیوندی ناگسستنی دارد. هر سال با شروع این ماه، مردم ایران ناخودآگاه به یاد این اثر میافتند و بسیاری هنگام افطار یا در دیگر لحظات، به شنیدن آن مینشینند. اخیراً صحبتهای زیادی درباره شباهتهای ربنای استاد شجریان با آوازخوانی امکلثوم، خواننده نامدار عرب، مطرح شده است. در این نوشته میخواهیم به این موضوع بپردازیم. با ما همراه باشید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله موسیقی، علم یا هنر؟! مراجعه کنید.
ربنای استاد شجریان
ربنای استاد شجریان برگزیدهای از چهار آیه قرآن است که از سورههای آلعمران، مؤمنون، کهف و بقره انتخاب شدهاند. به جز آیه نخست، بقیه آیات نیز به صورت کامل خوانده نمیشوند. این آیات از نظر معنا به هم پیوند خوردهاند و همگی سخن انسان با پروردگار است که در آن آمرزش، مهربانی، رحمت و شکیبایی درخواست میشود.
ربنا یکی از کارهای محمدرضا شجریان است که چهار دعای قرآنی را در بر میگیرد و همه با کلمه «ربنا» شروع میشوند. این اثر در تابستان سال ۱۳۵۸ ضبط شد و برای سه دهه، بخشی ثابت از برنامههای رادیو و تلویزیون ایران بود.
توصیه میشود به مطالعه مقاله بیوگرافی بلا ویکتور یانوش بارتوک ادامه دهید.
برخی کوشیدند جلوگیری از پخش ربنای شجریان را به مسائل سیاسی مرتبط کنند. سالهاست که پخش این اثر در تلویزیون متوقف شده و با وجود خاطرهانگیز بودن آن برای مردم و درخواستهای مکرر هر ساله در آستانه ماه رمضان، تلویزیون همچنان بر تصمیم خود پایدار مانده است.
توصیه میشود به مطالعه مقاله تاریخچه سیاه بازی ادامه دهید.
محمدرضا شجریان گفته است که ربنا مال او نیست، بلکه متعلق به مردم است. این اثر بخشی از زندگی و احساسات مردم شده و هیچکس حق ندارد آن را از ایشان بگیرد. او به عنوان خالق این اثر نیز تأکید کرده که ربنا را هرگز از مردم دریغ نکرده است.
پس از سال ۱۳۸۸، متأسفانه مردم امکان شنیدن صدای روحبخش ربنای استاد شجریان، هنرمند نامدار ایران و جهان اسلام، را از رسانه ملی از دست دادند.
علت شباهت بخشی از ربنای شجریان با آواز ام کلثوم
آوا مشکاتیان، که نواده استاد شجریان و فرزند پرویز مشکاتیان است، در یک پست اینستاگرامی به توضیح درباره قطعه «ربنا» پرداخت. او به شایعاتی مبنی بر شباهت این اثر با آواز ام کلثوم، خواننده نامدار مصری، پاسخ داد و همچنین درباره پخش نشدن این اثر از تلویزیون سخن گفت. مشکاتیان در صفحه خود نوشت:
“دوست داشتم چند خطی درباره «ربنا» بنویسم. نه اینکه مطلب جدیدی باشد، بلکه شاید از این طریق کسانی که این نکات را ندیدهاند، آنها را بخوانند.
این روزها دوباره برخی شروع به انتشار ویدیوی قدیمی بانوی بزرگ موسیقی عرب، اُم کلثوم (از خوانندگان مورد علاقه پدربزرگم) کردهاند تا ادعا کنند بخشی از «ربنا» از آن اثر برداشت شده است! در حالی که اهل موسیقی میدانند همانطور که موسیقی ایرانی بر پایه دستگاهها و مقامهاست، تلاوت قرآن نیز هفت مقام اصلی دارد
{ صبا – نهاوند- عجم- بیات- سه گاه- حجاز و رَست(راست) }
و همچنین گوشهها و حالتهای بسیار زیاد. اشتراکات این مقامها و حالتها که از اصول اجرا هستند، باعث تکرار و شباهت میشود، نه اینکه کپی باشد!
من اطلاعات عمیقی درباره قرائت قرآن ندارم، اما مطالعه کردهام و کمی میدانم؛ «ربنا» در مقامهای رَست (همان راست) و عَجَم اجرا شده و بخشی که بانوی بزرگ اُم کلثوم در آن ویدیو میخواند نیز در مقام عجم است.
در پایان، بخشی از توضیحاتی که در ویکیپدیا درباره اجرای «ربنا» آمده را به این نوشته اضافه میکنم: محمدرضا شجریان «ربنا» را در دستگاه سهگاه خوانده و با مرکبخوانی (مدولاسیون یا تغییر مقام) به دستگاهها و آوازهای دیگر ردیف موسیقی ایرانی، از جمله آواز افشاری و گوشه عراق (صبا) سری میزند و سپس به سهگاه بازمیگردد.”
دیدگاهتان را بنویسید