استاد جلال ذوالفنون، نوازنده بی بدل سه تار

وقتی صحبت از ساز سه‌تار به میان می‌آید، بی‌تردید نام استاد جلال ذوالفنون در خاطر ما زنده می‌شود.
ایشان از چهره‌های تأثیرگذار و سرشناس در عرصه نوازندگی سه‌تار هستند و در این نوشته از وبلاگ آنبین، قصد داریم بیشتر با ایشان آشنا شویم.
تا پایان این مطلب همراه ما بمانید.

بیوگرافی استاد جلال ذوالفنون

جلال ذوالفنون، موسیقیدان و نوازنده چیره‌دست سه‌تار، در شانزدهم اسفندماه سال ۱۳۱۶ در شهر آباده از استان فارس به دنیا آمد.
پدرش تار می‌نواخت و برادرش نیز با ویولن آشنا بود. همین فضای موسیقایی در خانواده، باعث شد او از سنین کم به موسیقی علاقه‌مند شود.
در کودکی به همراه خانواده به تهران نقل مکان کرد و از ده‌سالگی نواختن سه‌تار را آغاز نمود.
ذوالفنون برای ادامهٔ تحصیل به هنرستان موسیقی ملی رفت. از آنجا که در آن زمان سه‌تار در برنامهٔ درسی هنرستان جایگاه چندانی نداشت، به ناچار تار را به عنوان ساز اصلی خود انتخاب کرد و با سازهایی مانند ویولن نیز آشنا شد. او ویولن را نزد برادرش محمود ذوالفنون فراگرفت، اما در کنار تار و ویولن، هرگز سه‌تار را رها نکرد و به نوازندگی آن ادامه داد.
در هنرستان، از راهنمایی‌های موسی معروفی برای بهبود تکنیک نوازندگی سه‌تار بهره‌مند شد.

ورود به دانشکده هنرهای زیبا

پس از راه‌اندازی رشته موسیقی در دانشکده هنرهای زیبا، او نیز به این دانشکده رفت و با استاد فقید نورعلی برومند و دکتر داریوش صفوت آشنا شد. این آشنایی، درک تازه‌ای از موسیقی اصیل ایران و قابلیت‌های گسترده ساز سه‌تار به او داد و از سال ۱۳۴۶ تمام تمرکز خود را روی این ساز گذاشت. او در ادامه مسیرش، از راهنمایی استادان بزرگی مانند ابوالحسن صبا و ارسلان درگاهی نیز بهره برد.
پس از فارغ‌التحصیلی، در همان دانشکده و همچنین در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ملی، به آموزش سه‌تار مشغول شد. شیوه نوازندگی استاد ذوالفنون در نواختن سه‌تار، کاملاً ویژه و بی‌نظیر است.
او توانست سه‌تار را از تنهایی بیرون بیاورد و برای نخستین بار، گروه‌های نوازندگی سه‌تار را تشکیل دهد. استاد ذوالفنون در کنار دیگر هنرمندان بزرگ، در بسیاری از کنسرت‌ها و جشنواره‌های داخلی و خارجی حاضر شده است.

اجرای سبک نوینی در نوازندگی گروهی سه تار

جلال ذوالفنون در دو آلبوم به نام‌های «گل صدبرگ» و «آتش در نیستان» که با صدای شهرام ناظری همراه بود، شیوه‌ی تازه‌ای در نواختن گروهی سه‌تار و خواندن آهنگ‌های عرفانی به وجود آورد. او همچنین قطعه‌ای به نام «شرح فراق» را با همکاری حسام‌الدین سراج اجرا کرد.

این هنرمند در آلبوم «سرمستان» با صدای علیرضا افتخاری، همراه با هابیل علی‌اف به نوازندگی پرداخت. علاوه بر این، در آلبوم‌های «نیلوفرانه»، «میهمان تو»، «شب عاشقان» و «خنده بارون» نیز هنرنمایی کرد. بداهه‌نوازی استاد ذوالفنون در آلبوم «مستانه» با صدای علیرضا افتخاری بسیار قابل تحسین است.

از آثار نوشتاری او می‌توان به چهار جلد کتاب با عنوان «تدریس سه‌تار» و نیز کتاب «گل صدبرگ» اشاره کرد. او سال‌های طولانی به پژوهش در زمینه‌ی موسیقی پرداخت و تلاش کرد تا جوانان را با این عرصه آشنا کند. پس از پژوهش، آموزش مهم‌ترین فعالیت او به شمار می‌رفت. جلال ذوالفنون نخستین فردی بود که کتاب آموزشی ویژه‌ای برای سه‌تار تألیف کرد.

در پایانِ بیست و هفتمین جشنواره‌ی بین‌المللی موسیقی فجر، که در سی‌ام بهمن‌ماه سال ۱۳۹۰ برگزار شد، از وی قدردانی شد.

وفات

استاد جلال ذوالفنون در ۲۸ اسفند سال ۱۳۹۰، به دنبال یک عمل قلب باز و بر اثر خونریزی داخلی، در بیمارستان البرز کرج چشم از جهان فروبست. پیکر او صبح روز چهارشنبه، دوم فروردین‌ماه ۱۳۹۱، از جلوی تالار وحدت تهران بدرقه شد و مطابق وصیت خود او، در گورستان امامزاده طاهر کرج، در میان جمعی از بستگان و علاقه‌مندانش به خاک سپرده شد.

روحش شاد و یادش گرامی