موسیقی حماسی معمولاً در موقعیتهای رزمی و جنگی کاربرد دارد. از گذشتههای دور، از این نوع موسیقی برای بالا بردن روحیه جنگجویان و ایجاد شور و انگیزه در آنان استفاده میشده است. در این نوشته از وبلاگ آنبین، به معرفی سازهای مهم و پرکاربرد در موسیقی حماسی ایران پرداختهایم. تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
سازهای پر کاربرد موسیقی حماسی ایران
دهل
دهل یک ساز کوبهای پرطنین است که در مناطق مختلف ایران، بهویژه در روستاها، با سرنا همراهی میشود. نوازنده این ساز، دهل را با کمک یک بند که از روی شانههایش عبور میکند، به گردن میآویزد و سپس با دو چوب مخصوص بر روی آن ضربه میزند.
گفته میشود که در برخی مناطق، سر چوبهای دهل با پارچهای نرم پوشانده شده است. نواختن دهل به این صورت است که یک طرف آن با چوبی کلفت به نام «چنگال» و طرف دیگر با چوبی نازکتر به نام «دیرک» به صدا درمیآید.
نکته جالب درباره دهل این است که در هر منطقه از ایران، روش نواختن و همراهی آن با دیگر سازها، شکل و سبک خاص خودش را دارد و از فرهنگی غنی و متنوع خبر میدهد.
نقاره
ساز کوبهای قدرتمندی که با ریزش تند و پرشور خود، در گذشته صفوف سربازان را به حرکت درمیآورد. نقاره در واقع از دو طبل تشکیل شده که یکی از آنها از دیگری کوچکتر است و هر دو به وسیله یک نوازنده و با استفاده از دو چوب، مشابه شیوه نواختن دهل، به صدا درمیآیند.
در این ساز، طبل بزرگتر صدای بم و کمحجم تولید میکند، در حالی که طبل کوچکتر صدایی زیر و بلند دارد. بدنه این طبلها معمولاً از جنس مس یا سفال ساخته میشود و روی آن را با پوست گاو یا گوسفند میپوشانند. نقاره معمولاً به صورت ایستاده نواخته میشود و برای این کار، از یک پایه مخصوص استفاده میکند.
کرنا
کرنا از قدیمیترین سازهای بادی ایران است و در دسته سازهای دارای زبانه قرار میگیرد. پژوهشگران و باستانشناسان با یافتن آثار و اشیایی در گورهای دوره هخامنشی، قدمت این ساز را دستکم ۲۵۰۰ سال برآورد کردهاند.
هرودوت، تاریخنگار یونان باستان، مینویسد: «در زمان کورش بزرگ، سپاهیان با صدای شیپور حاضر باش، رهسپار میدان جنگ میشدند.» همچنین استرابون، مورخ دیگر یونانی، با اشاره به آموزشهای شاهزادگان و اشرافزادگان هخامنشی مینویسد: «هر روز پیش از طلوع آفتاب، جوانان با نواختن کرنا به تمرینات رزمی فراخوانده میشدند.
مربیان، پسران را به گروههای پنجاه نفره تقسیم میکردند و سرپرستی هر گروه را به یکی از پسران شاه یا بزرگان میسپردند.»
بر این مبنا مشخص میشود که کرنا در گذشته برای اطلاعرسانی، مراسم جشن و همچنین در میدانهای نبرد کاربرد داشته است.
سند قابل توجه دیگر، یک شیپور فلزی از جنس مفرغ است که در سال ۱۳۳۶ خورشیدی (۱۹۵۷ میلادی) از آرامگاه داریوش سوم کشف شد و هماکنون در موزه تختجمشید در استان فارس نگهداری میشود.
این شیپور به کرنای هخامنشی معروف است. با توجه به مدارک تاریخی و شواهد موجود، به نظر میرسد خاستگاه اصلی این ساز، منطقه فارس در جنوب ایران باشد.
دیدگاهتان را بنویسید