بالابان یک ساز موسیقی است که با دمیدن در آن نواخته میشود و دو زبانه دارد. این ساز بیشتر در مناطق آذربایجان ایران، کشور آذربایجان و ترکیه استفاده میشود و در بخشهای شمال غربی ایران نیز بسیار پرطرفدار است.
بالابان از نظر ظاهری و صدادهی بسیار شبیه به ساز دودوک است و گاهی افراد این دو را با هم اشتباه میگیرند؛ اما در واقع بالابان یک ساز مستقل با ویژگیهای خاص خود است. اگر میخواهید اطلاعات کامل و جالبی درباره این ساز به دست آورید، پیشنهاد میکنیم در ادامه این مطلب از وبلاگ آنبین همراه ما باشید.
ساختار ساز بالابان
بالابان از چند قسمت اصلی ساخته شده است: یک لوله یا بدنه، یک زبانه، یک قطعه برای تنظیم و یک کلاهک. در ادامه، هر یک از این بخشها را به طور جداگانه بررسی میکنیم.
استوانه
این ساز که با نام گودا نیز شناخته میشود، بدنهای به طول تقریبی ۲۸ تا ۳۲ سانتیمتر دارد. برای ساختن آن معمولاً از چوب درختانی مثل زردآلو، فندق، گردو، توت یا شمشاد استفاده میکنند. در گذشته، روی بدنه این ساز تنها ۶ سوراخ تعبیه میشد؛ اما در حال حاضر تعداد این سوراخها به ۷ یا ۸ عدد افزایش یافته است. علاوه بر این، در پشت ساز یک سوراخ جداگانه برای قرارگیری انگشت شست در نظر گرفته میشود. قطر داخلی کانال ساز نیز حدود ۱.۵ سانتیمتر است.
آنش (زبانه)
زبانه این ساز از یک تکه نی به طول ده سانتیمتر ساخته شده که انتهای آن پهن و صاف شده است. این زبانه، از نظر اندازه، بزرگترین و عریضترین نوع زبانهی دولایه در میان سازهای بادی ایران به شمار میرود. این ویژگی باعث میشود لبهای نوازنده بهطور مستقیم با سطح پهن زبانه تماس پیدا کند و در نتیجه، نوازنده قادر خواهد بود با این ساز، تغییرات صوتی ظریف و زیبایی را ایجاد کند.
کلاهک
کلاهک به بخش تنظیمکننده متصل میشود تا نوازندگی راحتتر انجام شود. این قطعه معمولاً از چوب درختانی مانند بید، فندق، زغالاخته یا توت ساخته شده و به قسمت تنظیمکننده پیوند میخورد.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب بهترین آموزشگاه آموزش هنگ درام را بخوانید.
تنظیمکننده
این وسیله ۶ سانتیمتر درازا و ۱ سانتیمتر پهنا دارد و از چوب درخت بید یا مو ساخته میشود.
در صورت علاقهمندی، مطلب انواع سازهای زهی از نظر شیوهٔ نواختن را از دست ندهید.
تاریخچه ساز بالابان
پیشینه ساز بالابان به روزهای آغازین دوره اسلامی در ایران میرسد. نام این ساز در کتابهای لغت ترکی و روسی به شکلهای بَلَبَن، بالَبَن و بالابَن دیده میشود. در فرهنگ لغت آذربایجانی-روسی، بالابان به معنای سازی است که اندازهای نه�چندان بزرگ دارد و شبیه به ساز زرنا معرفی شده است. در لغتنامه ترکی نیز این ساز شبیه به نی توصیف شده که در منطقه ارزروم رواج دارد. همچنین در زبان روسی، بالابان به عنوان یک ساز بادی دارای زبانه شناخته میشود که میان مردم قفقاز شمالی و ایران رایج است.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه مراحل کوک کردن سنتور.
دیدگاهتان را بنویسید