شناسایی سازها یکی از رشتههای مهم در مطالعه موسیقی است. این حوزه جایگاه ویژهای در دنیای موسیقی دارد و پیشینهای طولانی و پربار دارد. اگر کنجکاو هستید بدانید که دانش شناسایی سازها چه تعریفی دارد، در چه زمینههایی به کار میآید و سیر تاریخی آن چگونه بوده، در این نوشته از وبلاگ آنبین همراه ما باشید.
سازشناسی چیست؟
سازشناسی که با نام ارگانولوژی نیز شناخته میشود، دانش بررسی و دستهبندی سازهای موسیقی است. به کسانی که در این زمینه تخصص دارند، سازشناس یا ارگانولوژیست گفته میشود. در این رشته، همهی جنبههای مختلف یک ساز مانند پیشینهی تاریخی، ساختمان داخلی و روش تولید صدا بررسی و تحلیل میشود. سازشناسی تا حدی به برخی رشتههای دیگر مانند موسیقیشناسی قومی نزدیک است، ولی در عین حال هویت مستقل و ویژهی خود را حفظ کرده است.
تاریخچه علم سازشناسی چیست؟
قرن ۱۶؛ نخستین آثار سازشناسی
اولین نوشتهها دربارهی شناخت سازهای موسیقی در جهان غرب، به سدهی شانزدهم میلادی برمیگردد. این اطلاعات در دو کتاب مهم دیده میشود. کتاب اول با نام «Musica getuscht und ausgezogen» اثر «سباستین ویردونگ» است که او هم آهنگساز بود و هم دربارهی سازهای موسیقی تحقیق میکرد. کتاب دوم، «Musica instrumentalis deudsch» نام دارد که آن را «مارتین آگریکولا» نوشته است؛ او نیز یک آهنگساز در دورهی رنسانس و متخصص در زمینهی موسیقی بود. جالب اینجاست که نویسندهی هر دو این کتابها، اهل کشور آلمان بودند.
قرن ۱۷
یکی از برجستهترین کارشناسان سازها در سده هفدهم، مایکل پراتوریوس بود. او یک آهنگساز و اندیشمند آلمانی در زمینه موسیقی به شمار میرفت. کتاب سهجلدی او با عنوان «Syntagma musicum»، امروزه به یک مرجع بسیار ارزشمند برای شناخت سازهای دوره رنسانس تبدیل شده است.
قرن ۱۸ و ۱۹
در سدههای هجدهم و نوزدهم، دانش بررسی سازهای موسیقی پیشرفت چندانی نداشت. در آن دوره کمتر کسی به موضوع سازشناسی توجه نشان میداد و پژوهش چشمگیری در این زمینه انجام نشد. اما در اواخر قرن نوزدهم وضعیت کمی تغییر کرد. وقتی کاوشگران و جهانگردان با سازهای مردمان مختلف به اروپا بازگشتند، مجموعههای بزرگی از این سازها گردآوری شد. این اتفاق باعث شد دوباره اشتیاق به مطالعه و فعالیت در حوزه سازشناسی افزایش یابد و رونق بگیرد.
قرن ۲۰؛ ایجاد طبقهبندی سازها
در سده بیستم میلادی، یک موسیقیدان آلمانی به نام کورت زاکس، با تلاشهای فراوانش به یکی از پایهگذاران اصلی دانش جدید سازشناسی تبدیل شد. او دو کتاب بسیار مهم در این زمینه تألیف کرد: یکی “Real-Lexicon der Musikinstrumente” در سال ۱۹۱۳ و دیگری “The History of Musical Instruments” در سال ۱۹۴۰.
علاوه بر نوشتن کتاب، زاکس به همراه اریش مورتیز فون هورن بوستل، یک سیستم طبقهبندی برای سازهای موسیقی طراحی کردند. این روش که امروزه به نام “طبقهبندی هورن بوستل – زاکس” شناخته میشود، برای اولین بار در سال ۱۹۱۴ معرفی شد. در این سیستم، سازها در چهار گروه اصلی قرار میگیرند:
– **آیدیوفونها (idiophones):** سازهایی که با لرزش خودِ بدنهشان صدا ایجاد میکنند.
– **ممبرافونها (membranophones):** سازهایی که صدا از لرزش یک پوسته یا پوست به وجود میآید.
– **آکوردفونها (chordophones):** سازهایی که در آنها صدا بر اثر لرزش سیم تولید میشود.
– **آئروفونها (aerophones):** سازهایی که در آنها صدا از لرزش ستونی از هوا ایجاد میشود.
بعدها در سال ۱۹۴۰، گروه پنجمی نیز به این مجموعه اضافه شد:
– **الکتروفونها (electrophones):** این گروه شامل سازهایی است که صدا در آنها به صورت الکترونیکی تولید میشود.
دیدگاهتان را بنویسید