تار یحیی، ارزشمندترین و شناختهشدهترین تار در سراسر جهان است که کار ساخت آن را هوهانس آبکاریان، یک سازنده چیرهدست ایرانیارمنی، بر عهده داشته است. در این نوشته از وبلاگ آنبین، به بررسی مشخصات و داستان پشت این ساز بینظیر میپردازیم.
هوهانس آبکاریان؛ سازنده تار یحیی
هوهانس آبکاریان که به یحیی تارساز معروف است، پسر خاچیک نجارباشی بود. او در سال ۱۸۷۵ در جلفای اصفهان، در محلهای قدیمی به نام سنگتراشها و در کوچه گازاندران به دنیا آمد. پدر و عموی او در ساختن ساز مهارت داشتند. یحیی ساخت ساز را نزد پدرش آموخت و حتی در ساختن تار به او کمک میکرد. او در آغاز کار، از مدل و اندازههای تار استاد فرجالله پیروی میکرد.
ویژگیهای تار یحیی
یحیی کسی بود که توانست تارهایی با کیفیت یکنواخت و پایدار بسازد. تفاوت بین سازهای او آنقدر کم بود که تقریباً هیچ فرقی با هم نداشتند. این سطح از یکنواختی و کیفیت، بیشتر شبیه به محصولات یک کارخانه پیشرفته بود؛ در حالی که او در یک کارگاه کوچک و ساده کار میکرد.
یکی از روشهای مخصوص یحیی برای ساختن تار، نحوه آمادهسازی چوب توت بود. میگویند او تنههای درخت توت را در کنار رودخانه زایندهرود میبست تا جریان آب، به آرامی شیره و مواد زائد داخل چوب را خارج کند. بعد از یک سال، این چوبها را به نانوایی میبرد و برای یک سال دیگر در کنار تنور نانوایی قرار میداد تا کاملاً خشک شوند. سپس چوبها یک سال دیگر را در دمای عادی کارگاه میماندند و پس از آن، آماده میشدند تا توسط استاد به شکل تار درآیند.
همچنین، وقتی یحیی برای اولین بار خرک را روی تار نصب میکرد و صدای آن را میشنید، اگر از کیفیت صدا راضی بود، دیگر آن خرک را عوض نمیکرد.
روش ساخت کاسه تار، نحوه وصل کردن دسته به کاسه، پرداخت دسته، اندازههای دقیق کاسه و دسته، تناسب بین کاسه بزرگ و کوچک، فضای داخلی کاسهها، تراش داخل کاسه و تعادل حجم داخلی دو کاسه، از دیگر ویژگیهای منحصر به فرد تارهای ساخت یحیی بودند.
تشخیص تار یحیی
یحیی که سازنده تار بود، برای اینکه دیگران نتوانند از کارش سوءاستفاده کنند و از روی سازهایش تقلید نمایند، در ابتدا یک مهر کوچک و بیضیشکل درست کرد. روی این مهر، نام «یحیی» را حک کرد و آن را داخل کاسه بزرگ تار قرار داد. اما پس از مدتی، دیگر سازندگان از روی همین مهر نیز تقلید کردند و تشخیص تارهای اصل یحیی از تارهای تقلبی سخت شد.
به همین خاطر، یحیی این بار مهری گرد و حلقهوار ساخت و نام خود را به همراه تاریخ ۱۳۲۵، با فشار زیاد روی قسمت پایینی دسته تار حک کرد. باز هم پس از چندی، از این مهر جدید هم تقلید شد.
در نهایت، او راه دیگری انتخاب کرد: یک مهر بیضی کوچک دیگر درست کرد و آن را روی کاغذ زد. سپس تاریخ و محل ساخت تار را روی آن نوشت و کاغذ را زیر سیمگیر تار چسباند. علاوه بر این، یک مهر مخفی دیگر نیز روی کاغذ دیگری زد و آن را زیر استخوان سرپنجه تار قرار داد. مهر زیر استخوان سرپنجه، مهمترین مهر او محسوب میشود؛ اگر این مهر روی تاری باشد، مطمئناً ساز دست یحیی است.
دیدگاهتان را بنویسید