برخی از سازهای ایرانی مانند تار، سهتار و تنبور، از چوب ساخته میشوند. نوع چوبی که در ساختن این سازها به کار میرود، تأثیر زیادی روی کیفیت صدا و نواختن آن دارد. به همین دلیل، شناخت چوبهای مناسب میتواند به شما در انتخاب یک ساز خوب کمک کند. همچنین اگر قصد دارید سازسازی را شروع کنید، لازم است با انواع چوبهای مناسب برای این کار آشنا شوید. در ادامه این مطلب از وبلاگ آنبین، شما را با بهترین چوبها برای ساخت ساز آشنا میکنیم.
چوب های مناسب برای ساخت ساز
اگر بخواهیم از بین انواع چوبها یکی را برگزینیم، باید بگوییم که چوب توت سیاه بهترین گزینه است. این چوب بسیار کمیاب است و پیدا کردن نوع مرغوب آن کار آسانی نیست. سازندگان ساز تار، معمولاً از چوب توت برای ساخت این ساز استفاده میکنند، زیرا پس از ساخت، ظاهری زیبا و خوشدست پیدا میکند، در برابر آفات مقاوم است و رگههای طبیعی چوب به ساز جلوهای منحصر به فرد میبخشد.
سازهایی که از چوب توت ساخته میشوند، صدایی مخصوص و بینظیر دارند. این ویژگی را استادان قدیمی تشخیص داده و از آن استفاده کردهاند. امروزه نیز سازندگان ماهر و با تجربه، ترجیح میدهند از چوب توت برای ساخت سازهای خود بهره ببرند.
زمان قطع درختان
زمان بریدن درخت نقش بسیار مهمی در کیفیت چوب و در نتیجه، ساز ساخته شده از آن دارد. برای ساختن کاسهٔ تار و سهتار میتوان از چوب درختانی مثل گردو، سنجد، درختان جنگلی و حتی ریشهٔ بعضی درختان استفاده کرد؛ اما همانطور که پیشتر اشاره شد، مناسبترین و باکیفیتترین چوب برای ساخت تار، سهتار، دوتار و تنبور، چوب درخت توت است.
بهترین زمان برای قطع درخت، فصل پاییز است؛ زمانی که برگها میریزند و درخت به اصطلاح به خواب میرود و دیگر شیره و آبی در رگهای آن جریان ندارد. از هر قطعه چوب توت خوب، معمولاً بیش از سه کاسهٔ تار به دست نمیآید.
هنگام انتخاب چوب باید دقت کافی داشت: چوب گرهدار نباشد، پوست آن قبلاً جدا نشده باشد، آثار کرمخوردگی نداشته باشد و همچنین میخ یا اجسام فلزی در آن کوبیده نشده باشد، زیرا ممکن است با ضخیم شدن درخت، این اجسام درون چوب پنهان شده باشند.
برای گسترش دانش خود، مقاله بیوگرافی استاد فرهنگ شریف را مطالعه کنید.
توصیه میشود چوبی را انتخاب کنید که حلقههای درونی آن هممرکز و موازی باشند. پس از انتخاب چوب مناسب، باید حدود ۵ سانتیمتر از یک سر آن را ببرید تا نقش و رگههای داخلی آن مشخص شود. اگر چوب از نظر کیفیت مطلوب بود، آنگاه میتوانید کار ساخت ساز را آغاز کنید.
نحوه قطع درخت برای ساخت ساز
بعد از بریدن درخت، باید آن را به تکههایی تقریباً ۴۵ تا ۵۰ سانتیمتری تقسیم کنید. سپس این قطعات را به صورت ایستاده روی زمین بگذارید و به خطوط و نقشهای روی آن با دقت نگاه کنید.
خوب است بدانید که بخشی از تنه درخت که در زمان رشد، رو به نور خورشید قرار داشته، معمولاً بافت ریزتر و محکمتری دارد. در مقابل، قسمتی که به سمت سایه بوده، بافتی درشتتر و نرمتر پیدا میکند.
کاسه ساز
قطر چوبی که برای ساختن تار انتخاب میکنید، نباید کمتر از ۴۵ سانتیمتر باشد و اگر بزرگتر باشد، مناسبتر است. هنگام برش چوب، قسمت پایین کنده را در سمت گودی کاسه قرار دهید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله بیوگرافی استاد حسن کسایی ادامه دهید.
برای برش نهایی، ابتدا باید بخش مرکزی و نرم چوب را از وسط آن خارج کنید. به این صورت که اول چوب را به صورت عمودی از وسط دو نیم کنید، طوری که یک نیمه رو به جهت آفتاب و نیمه دیگر رو به جهت سایه نباشد.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره چه سازهایی در سبک راک مورد استفاده قرار می گیرد؟ بیابید.
سپس از داخل هر دو نیمه، بخش مرکزی و نرم چوب را طوری خارج کنید که در قسمت داخلی کنده، هیچ اثری از آن باقی نماند. این روش دو نیم کردن باعث میشود چوب هنگام خشک شدن به طور یکنواخت جمع شود و هر دو قسمت کاملاً برابر بمانند.
اگر این روش برش و تقسیم کردن رعایت نشود، دو تکه چوبی که برای ساختن صفحههای تار از آن استفاده میکنید پس از خشک شدن، یکی بزرگتر و دیگری کوچکتر خواهد شد.
بعد از آنکه بخش مرکزی چوب را به روش گفته شده خارج کردید، دو نیمه را روی یک سطح صاف قرار دهید، خطوط و رگههای چوب را با هم همراستا و جفت کنید و روی آن علامت بگذارید. حالا باید از هر نیمه، یک قطعه مکعبمستطیل شکل با اندازههای مورد نیاز برش بزنید.
نتیجه :
سازهای ایرانی مانند تار، سهتار و تنبور را معمولاً از چوب درختان گوناگون میسازند، اما بهترین نوع چوب برای ساخت آنها، چوب درخت توت است. این چوب خود انواع مختلفی دارد؛ مثل توت سیاه (شاتوت)، توت سفید و توت نرک. از بین اینها، توت سیاه از همه مناسبتر است.
دلایل مختلفی برای استفاده از چوب توت وجود دارد، از جمله:
– کیفیت خوب صدا
– رگههای زیبا، بهویژه اگر درست برش داده شود
– مقاومت بالا در برابر آفتها
پس اگر هنگام انتخاب و خرید ساز، به جنس چوب آن توجه کنید، خریدی بهتر و مناسبتر خواهید داشت.
دیدگاهتان را بنویسید