اگر به موسیقی ایرانی علاقهمند باشید، حتماً با برخی از واژههای تخصصی آن نیز روبرو شدهاید. یکی از واژههای مهم و پرکاربرد در این موسیقی، «گوشه» است. برای درک بهتر این مفهوم، پیشنهاد میکنیم ادامه این نوشته را دنبال کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ریدیس فینگربورد یا شعاع صفحه انگشتگذاری چیست؟.
در صورت علاقهمندی، مطلب آشنایی با سازدهنی ترمولو را از دست ندهید.
مفهوم گوشه در موسیقی
موسیقی سنتی ایران بر پایه قواعد و چارچوب مشخصی بنا شده که به آن شخصیت و ویژگیهای منحصربهفردی میبخشد. این ویژگیها آن را از بسیاری از سبکهای موسیقی در جهان متمایز میکند. سه مفهوم کلیدی در این مجموعه، گوشه، دستگاه و ردیف هستند که ستونهای اصلی موسیقی ایرانی به شمار میروند. در این نوشته، به بررسی معنای گوشه میپردازیم.
در موسیقی ایرانی، ردیف به مجموعهای از نغمهها و ملودیهای مشخص گفته میشود. هر کدام از این نغمهها یک گوشه نام دارد. هر گوشه معمولاً بخشی از یک یا چند دستگاه یا آواز محسوب میشود.
گوشهها در ساختن قطعات موسیقی کاربرد دارند. آنها اغلب به صورت ثابت برای آموزش ردیف استفاده میشوند، اما در هنگام اجرا میتوانند نقطه شروع بداههنوازی و آفرینش ملودیهای تازه باشند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً انواع چوب های مناسب برای ساز گیتار را بخوانید.
گوشه یا تیکه
آهنگی که در محدودهی چهار نت اجرا میشود و معمولاً از چند نت بیشتر نیست. با جابجا کردن همین چند نت و کشیدن زمان آنها به شکلهای مختلف، ملودی اصلی آن گوشه ساخته میشود. به یاد داشته باشیم که هر گوشه دو نت کلیدی به نامهای شاهد و ایست دارد که ویژهی خودش است.
معنای گوشه در موسیقی ایرانی در طول زمان ثابت نبوده و به ویژه پس از دگرگونی مقام به دستگاه، تعریف آن تغییر کرده است. همچنین شمار گوشهها در ردیفهای گوناگون موسیقی یکسان نیست.
تعریف گوشه را میتوان به شکل دیگری هم بیان کرد:
“گوشه آهنگی است که در فاصلهی یک دانگ یا یک پنجم اجرا میشود و معمولاً از چند نت فراتر نمیرود و در این چند نت تغییر اساسی داده نمیشود؛ بنابراین نمیتوان برای آن گام مشخصی در نظر گرفت.
گوشهها بخشهای کوچکتر و اجزای دیگری ندارند و آنچه قابل تشخیص است، تعیین نتهای شاهد و ایست برای آنهاست.”
هر نغمه از چندین گوشه تشکیل میشود؛ برای مثال، گیلکی، کردبیات و دوبیتی از گوشههای نغمهی دشتی هستند.
دیدگاهتان را بنویسید