اسماعیل نکیسا، که بعدها با نام ادیب خوانساری شناخته شد، نخستین خواننده مرد رادیو ایران و از استادان برجسته سبک آوازی اصفهان به شمار میرود. او در موسیقی اصیل ایرانی بسیار تأثیرگذار بود و خوانندگان بسیاری از سبک منحصربهفرد و تواناییهای هنری او الهام گرفتند. در این نوشته از وبلاگ آنبین، زندگینامه کامل این هنرمند را مرور خواهیم کرد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آشنایی با آکوردهای چهارگانه.
تولد، کودکی و نوجوانی ادیب خوانساری
اسماعیل ادیب خوانساری در سال ۱۲۸۰ در شهر خوانسار در یک خانواده مذهبی متولد شد. پدرش «میرزا محمود بن ابی القاسم خوانساری» از روحانیون و خوشنویسان مشهور آن زمان بود. اسماعیل از کودکی و با تشویق پدر، آموزش مسائل دینی، اصول فقه و زبان عربی را شروع کرد.
در سن ۱۴ سالگی (سال ۱۲۹۴) او لباس روحانیت پوشید و به دلیل داشتن صدای خوش، به عنوان موذن مسجد انتخاب شد. ادیب باور داشت که باید موسیقی را از راهی غیر از روضهخوانی دنبال کند؛ بنابراین برخلاف نظر پدر، در سال ۱۲۹۵ نزد عندلیب گلپایگانی (تولایی) ـ که خطیبی آشنا با موسیقی بود ـ رفت تا ردیفهای آوازی را بیاموزد.
او خیلی زود دریافت که خوانسار برای رسیدن به اهدافش جای کوچکی است. به همین دلیل در سال ۱۲۹۸ به اصفهان رفت و نزد استادان بزرگ آواز اصفهان، مانند عبدالرحیم اصفهانی، میرزا حبیب اصفهانی و نایب اسدالله (نوازنده نی) آموزش دید. همچنین در سال ۱۳۰۲ به دلیل علاقه به آهنگهای محلی لری و بختیاری، به مناطق بختیاری و جنوب ایران سفر کرد تا با نغمهها، فرهنگ و زبان مردم آن نواحی آشنا شود.
در صورت علاقهمندی، مطلب چگونه بهترین آموزشگاه موسیقی را انتخاب کنیم ؟ را از دست ندهید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله زایلوفون یک شروع عالی موسیقی کودک به شما کمک خواهد کرد.
سفر به تهران در جوانی
اسماعیل ادیب خوانساری در سن ۲۳ سالگی، یعنی سال ۱۳۰۳، به تهران رفت. این سفر تأثیر زیادی در زندگی هنری او گذاشت. در تهران، ادیب با استادان بزرگ موسیقی آشنا شد؛ افرادی مانند غلامحسین درویش خان، حسین خان اسماعیل زاده، حبیب سماعی، مرتضی محجوبی، موسی معروفی، علی اکبر شهنازی، عبدالحسین شهنازی و مرتضی نی داوود. او با راهنمایی این استادان، نواختن سازهای سهتار و پیانو را یاد گرفت و اطلاعات خود را در زمینه موسیقی بیشتر کرد. همچنین در همان سال اول حضورش در تهران، اولین صفحه گرامافون خود را با همراهی نی مهدی نوایی ضبط کرد.
در سال ۱۳۰۹، او در شهرداری تهران (بلدیه) مشغول به کار شد. سپس در سال ۱۳۱۶ در تلفنخانه شمیران و دو سال بعد در شرکت نفت میهن، که زیرمجموعه شرکت نفت ایران و انگلیس بود، استخدام شد. با راهاندازی رادیو تهران در سال ۱۳۱۹، ادیب از نخستین خوانندگانی بود که با این رادیو همکاری کرد. او در رادیو با هنرمندان نامداری مانند ابوالحسن صبا، علی اکبر شهنازی، حسین یاحقی، حبیب سماعی، عبدالحسین شهنازی، مهدی خالدی و مرتضی محجوبی همکاری داشت تا اینکه در سال ۱۳۳۲ به دلایلی نامشخص از همکاری با رادیو کنارهگیری کرد. دو سال بعد، در سال ۱۳۳۴، با دعوت برنامه گلها دوباره به رادیو بازگشت.
شاگردان ادیب خوانساری
در دنیای هنر و موسیقی ایران، نامهای بزرگی میدرخشند که هر یک گنجینهای بیهمتا هستند. از جمله این استادان میتوان به فخری ملکپور، محمدعلی گلپایگانی، هنگامه اخوان، احمد ابراهیمی، اکبر گلپایگانی و حسن کسایی اشاره کرد. این هنرمندان با صدای دلنشین و هنر والای خود، نقش ماندگاری در فرهنگ و موسیقی این سرزمین ایفا کردهاند و یاد و خاطره آنان همواره در دل مردم زنده است.
سالهای پایانی و مرگ
متأسفانه استاد ادیب خوانساری در بیست سال آخر عمرش با یک بیماری ریوی دست و پنجه نرم میکرد. حال او آنقدر نامساعد بود که حتی در سال ۱۳۴۹، پیشنهاد تدریس در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی را به دلیل وضعیت سلامتیاش نپذیرفت. در سالهای ۱۳۵۳ و ۱۳۵۴ نیز دو عمل جراحی روی ریههایش انجام شد. در نهایت، این هنرمند برجسته در ششم فروردین ماه سال ۱۳۶۱، در اثر همین بیماری، دیده از جهان فروبست.
نقلقولهای هنرمندان درباره ادیب خوانساری
اکبر گلپایگانی میگوید: ادیب شعر را با وضوح کامل میخواند و تحریرهایش از عمق گلو بیرون میآمد، نه فقط با زبان. سبک آواز او کاملاً منحصر به فرد و ویژه خودش بود.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آکورد چیست؟ بیابید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، بهترین کلاس دف در شرق تهران را از دست ندهید.
سید رضا طباطبایی، استاد آواز اصفهان، خاطرهای از استاد تاج نقل میکند و میگوید: «از تاج پرسیدم در لحظات خاص به صدای چه کسی گوش میدهی؟ گفت: ادیب. گفتم: مگر خودت صدای خوبی نداری؟ گفت: صدای ادیب ویژگی خاصی دارد؛ او به شکلی دلنشین میخواند و کلمات و شعر را آنچنان زیبا بیان میکند که مرا مسحور خود میسازد.»
هوشنگ ابتهاج نیز معتقد است: سبک آواز ادیب مختص به خود او بود. به نظر من، او حتی بر خوانندگان بزرگی مانند بنان نیز تأثیر گذاشت.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در آموزش موسیقی کودک پیدا کنید.
دیدگاهتان را بنویسید