یکی از سازهای جذاب که این روزها در میان جوانان طرفداران زیادی پیدا کرده، ساز کاخون است. این ساز شبیه یک جعبه چوبی است که نوازنده روی آن مینشند و با کف دست و انگشتان بر روی سطح آن ضربه میزند تا ریتم و صدا ایجاد کند. اگر شما هم کنجکاو شدهاید یا به یادگیری این ساز علاقه دارید، ادامه این مطلب در وبلاگ آنبین را از دست ندهید.
آشنایی با ساز کاخون یا کاخن
کاخُن (که در زبان اسپانیایی Cajón نوشته میشود) در واقع نام یک ساز کوبهای است. معنای این واژه “جعبه”، “صندوق” یا “صندوقچه” است. نوازنده برای نواختن روی این ساز مینشینَد و با کف دست و انگشتانش به روی صفحه جلویی و همچنین بخشهای کناری و بالایی ساز ضربه میزند تا صدا ایجاد کند.
این ساز بیشتر در موسیقیهای آفرو-پِرویی و نیز در سبکهای امروزی مانند فلامنکو و جاز به کار میرود.
علاوه بر این، اصطلاح کاخن برای دیگر سازهای کوبهای جعبهشکلی که در موسیقی آمریکای لاتین استفاده میشوند نیز به کار میرود؛ مانند “cajón de rumba” که در موسیقی رومبای کوبایی نواخته میشود و “cajón de tapeo” که مربوط به موسیقی محلی مکزیک است.
با ساز کاخون آشنا شویم
کاخون که گاهی به اشتباه کاخن تلفظ میشود، یک ساز کوبهای جذاب و پرطرفدار است. این ساز در نگاه اول شبیه یک جعبه چوبی ساده به نظر میرسد، اما در واقع یک ساز کامل و پرصدا است.
ریشه این ساز به کشور پرو در آمریکای جنوبی برمیگردد. در گذشته، بردگان آفریقایی که به آنجا برده شده بودند، برای ساختن ساز از جعبههای چوبی میوه استفاده میکردند. به مرور زمان، همین جعبههای ساده تبدیل به ساز کاخون امروزی شدند.
نحوه نواختن آن بسیار ساده است: نوازنده روی ساز مینشیند و با کف دست و انگشتان خود بر روی صفحه جلویی آن میکوبد. با ضربه زدن به قسمتهای مختلف سطح ساز، صداهای گوناگونی تولید میشود که از بم تا زیر را شامل میشود.
امروزه کاخون در سبکهای مختلف موسیقی از فلامنکو گرفته تا پاپ و حتی موسیقی محلی ایران جای خود را باز کرده است. این ساز به خاطر صدای گرم، حمل آسان و یادگیری نسبتاً ساده، مورد علاقه بسیاری از موسیقیدانان و علاقهمندان به موسیقی است.
تاریخچه ساز کاخون :
کاخن که در زبان اسپانیایی به معنی “جعبه” است، ساز جدیدی به شمار میرود و تاریخچهی طولانی ندارد.
در آغاز، کولیهای اسپانیایی همراه با رقص و آواز و ساز همیشگی موسیقی فلامنکو، یعنی گیتار، روی جعبههای میوه ضرب میگرفتند و ریتم ایجاد میکردند. به تدریج این جعبهها شکل یک ساز را به خود گرفتند و به کاخن امروزی تبدیل شدند.
کاخن از پایان سدهی هجدهم میلادی توسط آفروپروییها (پروییهای آفریقاییتبار) مورد استفاده قرار میگرفت.
امروزه این ساز در همهجای قارهی آمریکا، فیلیپین و اسپانیا شناخته شده و نواخته میشود. کاخن در دوران بردهداری در پرو رشد کرد و حدود سال ۱۸۵۰ به بیشترین محبوبیت خود رسید. بردگانی که از غرب و مرکز آفریقا به آمریکا آورده شدند، وارثان اصلی و بنیادین این ساز هستند.
در سالهای پایانی سدهی نوزدهم میلادی، نوازندگان کاخن تغییراتی در ساختمان و شیوهی صدا دادن این ساز پدید آوردند. پس از پایان دوران بردهداری، کاخن میان دیگر ساکنان آمریکای لاتین، از جمله سفیدپوستان (فرزندان استعمارگران اروپایی) نیز گسترش یافت و رواج پیدا کرد.
ساختار ساز کاخون :
جعبه کاخون شکلی شبیه به یک مکعب مستطیل دارد و شش وجه دارد. پنج طرف آن از لایهای نازک از چوب ساخته میشود که ضخامت آن بین ۰.۵ تا ۲ سانتیمتر است. طرف ششم که به شکل یک مستطیل است، با یک صفحه نازک از تخته سهلا پوشانده میشود. این سطح که قسمت ضربهگیر یا سر کاخون است، تاپا نامیده میشود. سوراخ خروج صدا نیز در کنار همین صفحه تاپا قرار میگیرد.
معمولاً صفحه چوبی تاپا را به طور کامل به جعبه کاخون نمیچسبانند و فقط در چند نقطهٔ بالایی آن را متصل میکنند. این روش باعث میشود وقتی به تاپا ضربه میزنید، صدایی خاص و کمی زنگدار همراه با لرزش از ساز شنیده شود.
عواملی که روی کیفیت صدای کاخون مانند زیر و بمی، بلندی، طنین و شخصیت صدا تأثیر میگذارند، عبارتند از:
– ابعاد و شکل جعبه کاخون
– نوع چوب و ضخامت آن در ساخت ساز
– اندازه و محل قرارگیری سوراخ صدا
انواع مرسوم کاخن چیست؟
امروزه شکلهای گوناگونی از ساز کاخن ساخته میشود، اما تصویری که بیشتر افراد از یک کاخن اصلی در ذهن دارند، همان مدل پرویی آن است. این ساز شش وجه دارد و در صفحه پشت آن یک حفره برای خروج صدا تعبیه شده است. صدای کاخن معمولاً تیز و کوبشی است و بیشتر برای همراهی با دیگر سازها به کار میرود.
با این حال، در بسیاری از کشورهایی که کاخن رواج پیدا کرد، تغییراتی در ساختار آن ایجاد شد تا هر منطقه نمونه مخصوص به خود را داشته باشد.
در ادامه به چند نوع شناختهشدهتر کاخن اشاره میکنیم، البته باید یادآوری کرد که گونههای دیگری از این ساز نیز وجود دارد.
۱ – پرویی یا آفرو؛ پرویی
کاخن پرویی در حقیقت شکل دگرگون شدهی جعبههای چوبی میوه است. بردگان آفریقایی در کشور پرو از این جعبهها به عنوان ساز کوبهای استفاده میکردند. این ساز سیم یا بخش سیمی ندارد و در پشت آن یک سوراخ برای خروج صدا تعبیه شده است.
۲ – فلامنکو (Flamenco Cajon)
نوازنده اسپانیایی پاکو دلوسیا و همکار برزیلیاش روبم دانتاس، پس از بازگشت از سفری به پرو، گونهای متفاوت از ساز کاخن را معرفی کردند.
برای دستیابی به صدایی که با موسیقی فلامنکو هماهنگ باشد، آنها سیمهای گیتار را به پشت صفحهای که نوازنده بر آن میکوبد، اضافه کردند.
۳ – کاخن اسنیر (Snare Cajon)
امروزه معمولاً برای تولید صدای تیز و زنگدار در کاخنها از اسنیر استفاده میکنند. اگر بخواهید صدای شفافتر و پرطنینتری داشته باشید، کاخنهای مجهز به اسنیر انتخاب بهتری هستند. در این نوع کاخنها، سیمهای اسنیر در پشت صفحه جلویی ساز قرار گرفتهاند. به این مدل از کاخن، نوع امروزی و مدرن نیز گفته میشود.
۴ – کاخنهای کوچک
کاخنهای مسافرتی، کاخنهای مخصوص کودکان و همچنین کاخنهای قابل سرهمکردن (کیت)، گونههای کوچکتر و جمعوجورتری نسبت به کاخن استاندارد هستند. در چند سال گذشته، سازندگان این ساز علاوه بر مدلهای معمول، به تولید کاخن در اندازههای مختلف نیز روی آوردهاند. از جمله برای نوآموزان و کودکان، نمونههایی با ابعاد کوچکتر طراحی و ساخته شده است.
۵ – کاخن الکتریک یا ترکیبی
کاخنهای ترکیبی این قابلیت را در اختیار شما قرار میدهند که هم صدای آکوستیک طبیعی و هم صدای الکتریک تولید کنید. در جدیدترین پیشرفتهای این ساز، امکان ترکیب صدای آکوستیک با امکانات الکترونیک فراهم شده است.
اگر شما هم اکنون یک کاخن معمولی دارید اما میخواهید قابلیت صدای الکتریک را نیز به آن بیفزایید، میتوانید با اضافه کردن یک پیکاپ (اسسکوری) این ویژگی را به ساز خود اضافه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید