دونای یا دوزله یکی از سازهای بادی است که در میان مردم کرد از علاقه و محبوبیت زیادی برخوردار است. این ساز، صدایی زیبا و دلنشین دارد و از نظر ظاهری شبیه به ساز نی است. در ادامه این نوشته، با این ساز کردی بیشتر آشنا خواهید شد.
دوزله یا دونای
دوزله که با نام دونای نیز شناخته میشود، یک ساز بادی محلی است و در دسته سازهای یکزبانه قرار میگیرد.
این ساز قدمتی بسیار طولانی دارد و تاریخ آن به تمدنهای کهنی مانند مصر و ایران باستان بازمیگردد. بسیاری معتقدند که این ساز برای نخستین بار توسط ایرانیان ابداع شده است.
در مناطق کردنشین، این ساز را با نام دوزله میشناسند. دلیل این نامگذاری آن است که مردم این نواحی، آن را از ساقهی گیاهی به نام «زله» میسازند. این گیاه شبیه نی است و معمولاً در کنار رودخانهها رشد میکند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً ماجرای آهنگ یکشنبه غم انگیز چیست؟ را بخوانید.
شکل ساز
این ساز از دو لوله هماندازه و باریک تشکیل شده که کنار هم و موازی قرار گرفتهاند و به هم محکم بسته شدهاند. این لولهها معمولاً از جنس مس یا نی ساخته میشوند، اما گاهی هم از پر نوعی پرنده به نام دال یا از استخوان پای پرندگان دیگر درست میشوند.
هر لوله یک قمیش یا زبانه جداگانه دارد که مستقل عمل میکند. روی هر یک از این لولهها، شش سوراخ تعبیه شده است. این سوراخها در امتداد هر دو لوله و دقیقاً در کنار هم قرار دارند. همچنین، قسمت پایینی هر دو لوله کاملاً باز است. اندازه معمول این ساز حدود ۲۲ سانتیمتر در طول و ۲ سانتیمتر در قطر است.
وسعت صدا
وسعت صوتی این ساز معمولاً بین یک تا دو اکتاو است. بسته به اینکه اندازه ساز چقدر باشد، محدوده صدایی آن نیز تغییر میکند.
نحوه نواختن
برای نواختن دوزله، آن را تقریباً به طور کامل در دهان قرار میدهند و با انگشتان هر دو دست، سوراخهای آن را میپوشانند یا باز میکنند. از آنجا که دوزله دو لولهٔ صوتی دارد، هر انگشت باید همزمان سوراخ هر دو لوله را کنترل کند تا هر دو با هم و هماهنگ به صدا درآیند.
نوازنده با استفاده از روش نفسگردان مینوازد، به همین دلیل صدای دوزله پیوسته و بدون قطع شدن شنیده میشود.
دونای در استانهای ایران
دونای در جایجای ایران با اندازهها و شکلهای گوناگونی ساخته میشود. کهنترین نمونههای این ساز را میتوان در مناطق کردستان و آذربایجان غربی پیدا کرد.
این ساز در نقاط مختلف کشور با نامهای متفاوتی شناخته میشود؛ برای مثال در بلوچستان به آن “دونی” میگویند و در استانهایی مانند هرمزگان، کرمانشاه، کردستان و ایلام با نامهای “دونای”، “جفتی”، “دوآهنگ” و “دوزله” از آن یاد میکنند. در خراسان نیز نام این ساز “قشمه” است.
برای یادگیری پیشرفته، به چرا هنگ درام گران است؟ مراجعه کنید.
قشمه در خراسان در سه گونه ساخته میشود: نوع پنج سوراخه، شش سوراخه و هفت سوراخه. هیچکدام از این انواع، سوراخ روی پشت ساز ندارند.
استادان بزرگی روی این ساز نواختهاند که از میان آنها میتوان از “علی آبشوری”، “رمضان عزیزی” و “خان محمد” در خراسان، “قنبر راستگو” در هرمزگان و همچنین “مراد نهاوندی” و “علیدوست فلاحتی” در ایلام نام برد.
برای گسترش دانش خود، مقاله آشنایی با استاد کیوان ساکت را مطالعه کنید.
دیدگاهتان را بنویسید